Schuilen in Schoonheid

00:01 Dag en nacht. Welkom bij Schuilen in Schoonheid. Een gesprek over schuilplaatsen in bange dagen. Tijden van verdriet, tegenslag en momenten van grote en kleine sores. Ik werd begin dit jaar hard geraakt door een gedicht dat ik las in de New York Times. Van de dichter Robert Hayden. Het was een gedicht uit 1967, maar volgens de krant was het in deze bange dagen actueler dan ooit. Het gedicht heette De Waterlelies van Monet. De zwarte New Yorkse dichter Robert Hayden... ontvlucht voor heel eventjes de oorlog in Vietnam... en oplaaiend Amerikaans racisme. 00:37 Dat doet hij door af en toe de deur uit te gaan... de hoek om te lopen... en in het Museum of Modern Art... voor het schilderij De Waterlelies... van de Franse schilder Monet te gaan zitten. I come again to see the serene great picture that I love. Robert Hayden schuilde die middag in schoonheid. En dat af en toe schuilen in schoonheid doen we allemaal. En dat is wat we in deze podcast gaan doen. Ik ben nieuwsgierig naar mijn gesprekspartners en hoe zij rust vonden, troost vonden, een schuilplaats vonden in tijden van tegenslag. 01:12 Tegenover mij zit Frescoe. Echte naam Roy Michael Raymond. Rapper en cabaretier uit Eindhoven. 40 jaar is hij nu. Kreeg vorig jaar een Edison voor zijn album Leren Leven. En dat werd hoogtijd. Frescoe heeft mij altijd ontroerd. Met zijn geweldige teksten. Zijn zeer persoonlijke verhalen. Zijn eeuwige onzekerheid. En met zijn oproep, in 2018 was dat, om te bidden voor zijn zieke zoontje Rayaan. Hij schreef bij die gelegenheid een van zijn allermooiste nummers. Mijn zoon. 01:43 We zijn nu acht jaar later. Met zijn zoon gaat het inmiddels goed. En Fresco reist dit najaar met het Metropole Orquest door het land. Hij zal daarbij, weet ik bijna zeker, zijn nummer Ik wil zingen. Ik citeer eruit drie regels. Ik zou willen dat ik niet meer wakker lag. 01:58 Geen paniekaanvallen meer. Ik wil van mijn angsten af. 02:07 Fresco, welkom. 02:09 Dank je, ja. 02:10 Lag je wakker vannacht? Eergisteren wel. Eergisteren wel. En ik weet niet waar het aan ligt. Vannacht niet, op een of andere manier. Nee, maar ik denk dat omdat ik eergisteren zo slecht had geslaven, dat ik dan vandaag weer, vannacht weer... 02:26 Als het een terugkerend probleem is, dan moet je op een gegeven moment in ieder geval erachter komen waar het is. 02:32 Ik ben er veel beter in geworden. Ik merk wel dat er fases zijn dat ik er niet aan ontkom. En dat zijn fases zoals deze. Ik ben met het Metropool Orkest, ik ben veel aan het voorbereiden. Een hele show aan het bedenken, nieuwe liedjes aan het maken, die ook uit mijn hoofd aan het leren. Ondertussen zijn zij een organisatie waar je u tegen zegt... tegenover rapper Friscoe die dat allemaal een beetje moet uitvogelen. Dus dat is veel van mij. 03:03 Ik zou het niet anders willen, daar niet van. Maar het zorgt wel dat je gewoon wakker blijft. Ik ben ook iemand die wel, als ik de ruimte krijg, ga ik echt in mijn hoofd alles uitdenken. En ja, dat stopt niet. 03:19 Nee, maar dat is lekker wakker liggen. Dat heb ik ook wel eens. Plannetjes maken. Fijn dat ik even wakker ben, want dan kan ik nog iets noteren. Maar ik zie hier in je tekst althans geen panieken aanvallen. Ik wil van mijn angsten af. Dat zijn andere nachten. 03:31 Ja, omdat ik denk dat de dingen waar je enthousiast over bent, zijn ook dingen waar je nerveus over bent. En ik ben ook wel iemand die echt vanuit de wet van Murphy heel vaak denkt, oh, dit kan fout gaan, dat kan fout gaan. Ja. Voor je het weet ben je discussies aan het voeren over dingen die nog helemaal niet aan de hand zijn. Maar je bent ze waar aan het voeren. En ik moet daar echt zorgen dat ik niet die hoek op ga. En als ik daar eenmaal zit, dan is het heel moeilijk om daar in mijn eentje uit te komen. 04:06 We komen hier vast nog over te spreken. Schuilen in schoonheid, heet deze publiek. En het gaat erover dat je soms schuilt in schoonheid... in tijden van grote zorgen, verdriet, pijn en onmacht. Ik ben ontzettend blij dat je meedoet. Je gaf drie schuilplaatsen op. Ik wou eigenlijk met de eerste beginnen. De golven van... 04:28 Marie Pampoen. Dat is een schelpen. Waar zijn die golven? Marie Pampoen is een buurt in Curaçao. Mijn oma's huisje lag in Marie Pampoen. En ik liep altijd helemaal vanuit Salinha. Dat is misschien een half uurtje lopen. Liep ik helemaal één rechterweg naar Marie Pampoen. Naar mijn oma thuis. Hoe oud was je? Van mijn zevende tot mijn veertiende. Heb je daar gewoond? Heb ik daar gewoond. Op Curaçao. Ja. 04:58 En... Ja, ik kwam van school af. En het was of meteen dragonball kijken en dan zwemmen. Of eerst zwemmen en dan naar huis. 05:11 En dat was gewoon een routine. En ik had eigenlijk in mijn jeugd helemaal niet door hoe fijn het voor mij was om... 05:20 Ja, aan zo'n strand te liggen. 05:25 Wat dat deed met je. Het geluid van de golven, de ontspanning daarvan. Ik ging daar gewoon en ik ging liggen aan het strand. En ik was even misschien een dutje doen. Maar ik was altijd ontspannen. Ja. 05:41 En wat was het voor tijd? Je was een jong jongetje. Je bent geboren in Nederland. Je bent na de scheiding van je ouders met je vader naar Curaçao verhuisd. 05:50 Ja, die scheiding heb ik zelf niet meegekregen. Dus dit waren ook best wel een soort van mijn eerste herinneringen. Ik was een jaar of... Zes of zeven. Nederlandse moeder, Antilliaanse vader. Antilliaanse vader inderdaad. Dus ja, op een gegeven moment ging het niet zo goed met ons man. En toen heeft zij gewoon besloten om mij en mijn oudste zus naar Curaçao te sturen. En zij bleef dan achter met mijn jongste broertje, die toen de tijd drie jaar was. 06:17 Maar op dat moment had je geen pijn van de scheiding van je ouders? Je was daar gewoon eenvoudig te jong voor? 06:22 Ik had wel pijn aan het missen van mijn moeder. Het feit dat mijn moeder me wel vertelde van je gaat nu naar Curaçao naar je vader toe. Dat heeft me wel heel veel. Ik kan me zelfs herinneren dat ik een soort nachtmerrie had. Dat toen ik dat hoorde, die nacht kreeg ik een nachtmerrie dat soldaten mijn moeder uit het huis wegnamen. 06:41 En ik weet ook nog dat ik echt mijn moeder op het moment dat ik weg moest gaan. Zouden René en Ineke, een vriend van de familie, zouden ons opkomen halen. En mijn moeder bleef dan thuis. Omdat mijn broertje natuurlijk naar school moest en alles. Dus voordat ik instapte ging ik echt smeken om niet te hoeven gaan. Dat kan ik me ook nog echt herinneren. Hoe misselijk ik in de auto zat. Een paar keer moeten stoppen om langs de snelweg zelfs over te geven. 07:15 En eenmaal in Curaçao. Ja, heel raar, want je pa is daar. Hij is heel blij. 07:22 En je mist je moeder heel erg. En er staat jou een opvoeding te wachten... waar je op dat moment als Nederlandse jongetje... helemaal nog niet klaar voor bent. 07:30 Namelijk streng? 07:31 Streng. Met disciplinaire klappen... 07:37 Dat was toen de gewoonste zaak van de wereld? 07:39 Dat was de gewoonste zaak, ja zeker. Dat gold ook voor je vriendjes, voor iedereen die daar... Voor mijn neef, iedereen. En ergens verproederde... 07:45 Het was niet zo dat je vader ietsjes agressiever was dan de andere vaders? 07:49 Nee, zeker niet. Het was de normaalste zaak. En als er geen vader in het spel was, deed de moeder het. Als de moeder het niet deed, deed de oma het. En als... Die en die waren deden de buren het alvast wel voor je, weet je wel. Het was echt de normaalste zaak. En ja, zoals ik zei, ergens verbroedert het heel erg. Maar dat was pas op een later stadion. In het begin, als je dat nooit hebt meegemaakt, is dat heel traumatiserend. 08:17 Zijn dan die golven van Marie Pampoum, want daar begonnen we mee. Dat stukje strand waar jij naartoe ging, luisterend naar de golfslag, een beetje in slaap duttend. Was dat dan inderdaad ook een veilig oord in die wat merkwaardige wereld waar je ingetreden was? Met toch die klappen links en rechts. 08:36 Ja, zeker. Later is het echt voor mij... Dit klinkt misschien heel zweverig, maar het klinkt echt alsof de golven letterlijk door me heen gingen. En als ze weer terug gingen, echt een stukje zorgen meenemen. Meenamen, ja. Zo voelde het echt. En... 08:54 Voelde dat toen ook al zo? Of ben je nu als voor masse kerel dat je denkt, verrek, dat laatste. 09:02 Ja, op dat moment ben je er niet zo bewust van. 09:04 Maar je kwam lichter van dat strand af dan dat je er ging liggen. 09:09 Absoluut, ja, zeker. En dat is iets magisch. En ik zou willen dat ik dat toen... 09:17 Dat ik dat toen bewuster... Ja, ik weet niet. Ik heb ervan genoten. Ik heb het iedere dag gedaan. Bijna. 09:30 Het was een vluchtheuvel voor je. En dat had toen zijn functie... Al kon je niet alles benoemen, maar je was nogmaals slechts een kind. Een beetje beter wat er toen misschien aan de hand was. Weer terug geweest. 09:42 Ik probeer iedere twee of drie jaar te gaan. Ik had wel een periode dat ik echt bijna tien jaar niet was geweest. Want op mijn veertiende ben ik terug naar Nederland gekomen. En toen duurde het echt lang voordat ik weer was gegaan. En eigenlijk sinds de kids probeer ik wel wat vaker terug te gaan. 10:02 Ga je dan ook terug naar die golfslag? 10:04 Ik ben daar ook met ze geweest, zeker. Vertel je dit verhaal dan? Ik vertel alles, maar ik vertel dan ook... over de dingen waar ik nu als volwassene naar kijk... waar ik toen niet bewust van was. Bijvoorbeeld dat kleine strandje, Pier heet het... grenst aan Princess Beach Hotel. Wat een supergroot hotel is. Waar wij als locals toen niet mochten zwemmen. Terwijl dat kleine strandje eigenlijk voor de locals was. En als kind ben je daar helemaal niet bewust van. 10:37 Maar de volwassenen hebben daar best wel last van. En die hebben toch wel ergens zoiets van, wow, dit is gewoon een strand. Het is door de natuur of door God gemaakt. Hoe je het ook maar ziet. En iemand heeft dat opgekocht. En wij als lokale kunnen daar nou niet mee heen. En wij krijgen zo'n klein stukje nog. Achter een muur. Waar wij dan mee moeten doen. Daar was ik als kind helemaal niet bewust van. Ik lag daar gewoon aan dat kleine stukje strand. En dat was voldoende voor mij. 11:06 En inmiddels probeer ik de kids wel dat soort dingen mee te geven. Ook zo'n beetje bewust te maken van... Papa is hier nu met jullie als toerist, maar ooit was ik een local hier. En het zijn hele andere ogen om weer terug mee te komen. En het is ook pijnlijk. Ik merk het ook in de buurt. Ik merk ook als ik weer terugkom in de buurt van mijn oma. Waar ik vroeger rondliep. En iedereen wist, dat is zo'n fan. En nu denkt iedereen, wie is deze guy? 11:37 Toen ben je in Nederland. We hebben ook een strand. Groot strand. Noordzeestrand. De golfslag. Je vertelde het echt prachtig. Je nam als het ware mee terug. Een deel van je zorgen. De golfslag kwam aan. Ging weer weg. En jij was ietsjes lichter. Heb je dat hier ook geprobeerd? Aan de Noordzee? 11:57 Ik ben daar niet genoeg. Ik kom uit Eindhoven. Voor mij is dat ook iets... Ik bezoek het wel eens, maar dan ben ik toch op een festival of iets. 12:05 Het is niet zo dat die helende werking... waar je je later bewust werd dat je dacht... dit kan ik vlakbij ook opzoeken. 12:13 Qua geluid heb ik het wel eens ervaren, zeker. Maar het is toch alles voor mij. Het is ook de breeze die erbij hoort. Het is ook het heldere water. 12:26 Ja, ik denk dat dat allemaal wel een rol speelt. Het is een bepaalde nostalgie wat te maken heeft met geur en kleur. Wat niet alleen de golven zijn, denk ik, voor mij. 12:37 Ik blijf nog even bij het liedje Ik wil, dat ga je toch zingen met Metropole Christen? Ja, honderd procent. Je mag het ook niet niet zingen, eigenlijk. Ik zou willen dat ik niet meer wakker lach, geen paniekaanvallen meer. Ik wil van mijn angsten af. Wat zijn je grootste angsten? 12:53 Ik denk dat ik iemand ben die best wel opereert uit angsten. En dat heeft voor een groot deel ook mijn succes bepaald. En dat is heel raar om te beseffen. En ik heb dit niet altijd beseft. Maar... 13:13 Mensen hebben altijd het idee dat ik in een soort oneindige chaos mijn liedjes schrijf. Omdat op het moment dat zij mijn liedjes horen, dan gaat het heel erg over angsten, over paniek, over die emoties. Terwijl ik denk juist, bij mij is het heel vaak andersom. Ik kom dan net uit die situatie en ik zoek een stukje rust voor mezelf op. Ik ga dan ergens vluchten. Vaak is dat in de Ardennen. 13:39 Daar komen we straks op. Even, daar wil ik ook allemaal van je horen. Maar ik kwam, ik ga je iets vertellen. Ik weet niet wat je daarvan vindt. Ik kwam op deze rubriek, Schuilen in schoonheid, door een gedicht wat ik las. In de New York Times, in de oudejaarskrant van de New York Times. Dus dat is nu meer dan een half jaar geleden. En die zeiden, dit gedicht uit 1967 is nu actueler dan ooit. Ik was nieuwsgierig. Ik las een gedicht van een dichter die heette Robert Hayden. Een zwarte dichter uit New York. 1967. 14:09 Dat heette de Waterlelies van Monet. Zo heette het gedicht. Hij beschrijft daarin, het is 1967... virulent racisme in Amerika. De marse op Zelma. En de Vietnamoorlog. Een gruwelijke actualiteit eigenlijk. Zeker voor een zwarte man. Hij beschrijft in dat gedicht de eerste twee regels... 14:28 Heeft hij het over die gruwelen van racisme en Vietnam? En in de derde regel loopt hij het museum van man en art in. En gaat hij zitten, vierde regel, voor het schilderij De Waterlelies van Monet. En dan schrijft hij... Ik kom weer om te gaan zitten voor het schilderij waar ik zo dol op ben. Hij schuilde voor die actualiteit in schoonheid. 14:51 Begrijp je daar iets van? Ja, zeker. 14:55 Wat komt er in jou op als ik je dit verhaal vertel? 14:57 Nou ja, een paar dingen. Mijn eigen gewoontes daar. Dus daar zitten ook een beetje mijn guilty pleasures. Dus ik ben een enorme gamer. Dat zit echt voor mij heel erg ook in gamen. Het moment dat ik echt denk, ik kan niet van deze prikkels afkomen. Dan is gamen een groot ding voor mij. Bioscoopzaal. De bioscoopzaal. Ook echt iets waar ik echt van geniet. Ik heb The Odyssey bijvoorbeeld nu al vier keer gezien. Heb je die al vier keer gezien? 15:28 Tegen de tijd dat dit de luisteraar krijgt, is deze film misschien al uit de bioscoop. 15:33 Dan heb ik hem al zes keer gezien. 15:34 Wij praten nu en ik heb een kaartje voor over twee weken. We staan in Den Haag in een hele lange wachtrij om deze film te mogen zien. En jij hebt hem al vier keer gezien? 15:42 Ja, ik heb hem al vier keer gezien. 15:44 Omdat? 15:46 Ik vond het geweldig. De eerste keer bleef ik met vragen over. En daar had ik allemaal theorieën en die wilde ik bevestigen. En de tweede keer kreeg ik ze bevestigd, maar kreeg ik weer nieuwe ideeën. En op een gegeven moment was het gewoon mensen meenemen... waarvan ik dacht, die moeten dit ook zien. En dan kan ik via hen weer genieten... 16:07 En is het Fresco het cinematografische, het imposante? Of is het het verhaal van Odysseus die tien jaar reist om terug te keren naar zijn vrouw? Is dat wat je aanspreekt? 16:20 Ja, en ook het stukje hoe Nolan... de veranderingen van Christopher Nolan... en hoe hij het vertaald heeft. Ik vind dat toch wel heel leuk. Ik wil natuurlijk niks verklappen. Ik weet niet of we dingen moeten spoilen. 16:35 Ik weet hoe het verhaal gaat. Iedereen weet hoe het verhaal afloopt. In dit geval. 16:41 Is het een mythe die jou ook als mythe aanspreekt? Ik denk dat alles qua mythevorming mij aanspreekt. Anders zou je geen hiphop doen. Hiphop is een en al mythevorming en dingen groter maken. Leg dat eens uit. Nou ja, ik denk dat... 16:59 Om het zo concreet mogelijk te maken. Ik denk dat de rappers waar ik naar luisterde... zichzelf op een of andere manier superheld hebben gemaakt. Een eigen verhaal hebben gepakt. Dat zo uitvergroot hebben. Soms je eigen zwaktes uitvergroot. Om daar op welke manier dan ook... een vorm van onkwetsbaarheid in te bereiken. En ook jezelf groter maken dan dat je eigenlijk in de wereld bent. Ik denk dat dat heel erg bij hiphop past. 17:29 Bedoel je Snoop Dogg, Kanye? 17:31 Ja, ik heb dan meteen 50 Cent in mijn hoofd bijvoorbeeld. Die dan negen keer is geschoten. En dat meteen zijn carrière lanceert. Maar hij staat als een soort superheld met kogelvrij vest op het podium. En hij maakte eigenlijk van zijn meest kwetsbare, pijnlijke momenten in zijn leven... 17:51 is hij een soort superheld geworden voor 14-jarige jongetjes op dat moment... die dat leven totaal niet kennen. Maar wel, ja, toch wel op een of andere manier de allure erin zien. 18:03 Maar als jij dat zegt. Rap is eigenlijk het fundament onder rap. Is mythe. Al die jongens van de straat. Die hebben zich groot gedacht. En zijn uiteindelijk ook heel groot geworden. Is dan. En misschien maak ik het mezelf te makkelijk hoor. Dat moet jij maar zeggen. Maar tegenover mij zit Fresco. Een jongen waarvan ik weet dat hij onzeker is. Dat hij twijfelt. Dat hij paniekaanvallen heeft. Die kiest voor de rap. En heeft daar groot succes in. Die maakt zichzelf ook groot. Jij schuilt in de schoonheid van een mythe. 18:33 Ja, honderd procent. Ik denk dat... En daar zit ook het dwarse erin. Mijn grootste pijn is mijn grootste succes. 18:43 Maar zou het dan zo zijn, we houden het even bij 50 cent... dat 50 cent, nadat hij dat grootste succes heeft beleefd... nog steeds thuiskomt als een... misschien is hij het wel... een kleine, kwetsbare, onzekere 50 cent... 18:55 Ik denk dat je die kant van hem nooit echt zal zien. Waar je dat... Daar waar ik dat juist laat zien. Ja. Jij bent de liefste... Zangste... Onder de hiphop. Ja, dat weet ik niet. Ik zal die wel nemen als compliment. Ik bedoel het als compliment. 19:14 Maar ze houden zich zo groot. Je vertelt het mooi. Het is een mythe. 19:18 Ja. Het is een mythe, maar het is niet anders dan... 19:21 Daar zijn zij in gaan geloven en wij, wij, consumenten, wij luisteraars, wij fans, ook. 19:27 Ja, en ik denk dat dat niet anders is dan bijvoorbeeld een... Iemand heeft ooit gezegd van de hulk is ook maar gewoon iemand met een agressieprobleem. Weet je wel. En zo kijk ik er echt naar. Als ik kijk naar Marvel of al die superhelden. Uiteindelijk is er iets menselijks in dat verhaal wat ons aantrekt. Ook Tony Montana, weet je wel. Wij kijken daar allemaal naar. In de rapcultuur is dat helemaal een ding. Maar ik denk niet dat wij daarna kijken van... wij willen de grootste drug dealers worden. 20:00 Nee, wij kijken daarna als een soort uitvergroot metafoor... van wat succes met een persoon kan doen... en waar de valkuilen zitten. 20:09 Zeker. 20:10 Maar ik kom toch even terug op... want dit integreert mij. 20:15 Je maakt je dus mythischer groter dan je bent. Dat is voor een deel acteren. Dat is drama. Dat is voor de bühne. 20:22 Ja. 20:23 Dan word je daarin bevestigd. De fans, ze kopen je cd's. Ze gaan naar je concerten. Je gaat erin gaan geloven. Ik weet niet of ik erin geloof. Ik maak het even af. Je gaat erin geloven en je bent eigenlijk... je onzekerheid en misschien zelfs... je kwetsbaarheid kwijt. Je hebt het weggespeeld. 20:42 Is dat denkbaar? Ja, voor mij niet. Voor mij niet, omdat ik ben ook iemand... Ik ben heel slecht in complimenten nemen. Echt de slechtste in complimenten nemen die ik ken. Ik probeer er wel beter in te worden, omdat ik alles relativeer. En als iemand mij een compliment geeft, dan ga ik eerst... Dan hou ik het eerst naast de werkelijkheid. En dan denk ik leuk dat jij dat zo ervaart. Maar bij mij is dat niet zo. Ik zou een voorbeeld geven. Glimlach is een liedje waar heel veel mensen veel aan zeggen te hebben. Ik ben blij dat ze daar veel aan hebben. 21:13 Op het moment dat ik het schreef. Had ik dat liedje zelf heel erg nodig. En zat ik in enorme chaos. Daarom schreef ik dat naar mezelf toe. Je bent perfect zo koppig als je bent. Verander nooit, dat is zonde van talent. De hele wereld vind je toffer dan je denkt. Ik probeer je te verlossen van jezelf. Het grappige is dat men het leest of hoort alsof ik het naar... iemand schrijft, terwijl voor mij is het zo persoonlijk, ik schrijf alles naar mij of over mezelf. 21:49 Ik ben wel bewust dat mensen daar ook iets gaan, want wat is persoonlijk? Uiteindelijk is persoonlijk het meest algemene begrip wat we kennen. Dus ik weet ook dat als ik zoiets schrijf, dat er mensen zijn die met hetzelfde kampen die dat ook Misschien moeten horen. Maar ik schrijf het voor mezelf. Om mezelf even een stukje houvast te geven. In die storm. Maar mag ik dan vragen aan je. 22:12 Als je zegt. Eigenlijk door die angsten. En door die paniekaanvallen. En door wakker liggen s'nachts. Ben ik geworden wie ik ben. Heb ik kunnen schrijven wat ik schrijf. Besta ik als fresco succesvol artiest in Nederland. Betekent dat eigenlijk ook. Dat je er helemaal niet van af wil. Want het leest is het slecht nieuws. Een paniekaanval. 22:31 Ja, dat is een hele goede vraag. Ik wil er heel graag vanaf. Ik weet niet of ik er vanaf kan komen. En ik weet wel dat ik echt meters heb gemaakt. Ik herken een paniekaanval. Ik kan hem tegenhouden voor een groot deel. Maar de eerste impuls daarvan, het gevoel van... wow, nu komt-ie, dat is er altijd. Ja. Dat is voor mij dat stukje ingebouwde plankenkoorts. Of hoe je het wil noemen. 23:03 Dat blijft altijd. Alleen ik ben er wel beter. Ik heb jaren geen paniekaanval meer gehad. 23:09 Als je nu terugdenkt aan Marie Pampoen. Het kleine baatje voor de locals. Naast dat gigantische dure hotel. En de rust. Het evenwicht ofzo. Wat je daar vond. Zijn dat... 23:27 Denk je daaraan terug als totaal gelukkige momenten? 23:32 Poeh. 23:34 In dat turbulente jonge leven wat je daar... Ja, maar of dat echt zo was, weet ik niet. Ik denk dat wij als mens iets hebben dat we onszelf voor de gek houden. En in turbulente momenten de naderhand, de pijn kunnen vergeten. En alleen maar de leuke dingen als nostalgie ervaren. Geweldig filter, weet je niet? 23:57 Ja, dat is heel fijn. 23:58 Daar doen we ons voordeel mee. Ja, maar het is een leugen, want uiteindelijk was het niet zo puur en sereen als dat ik het herinner. De herinnering is bijna mooier dan de werkelijkheid. Ik heb het ook als ik denk aan bijvoorbeeld toen mijn zoontje geboren was. Dat was zo'n verschrikkelijke tijd. 24:24 Maar ik... Omdat hij niet gezond was meteen. 24:27 Omdat hij niet gezond was en de angst, de onmacht die je voor het eerst ervaart op dat moment als vader is onmenselijk. Je kan gewoon niks doen. En het enige wat je kan doen is... 24:41 Grijpen naar iets groters dan jij, omdat jij zelf geen controle hebt. En op een gegeven moment vroeg ik Lieke, mag ik gaan werken? Dan heb ik tenminste het idee dat ik iets aan het doen ben. Want ik zit hier alleen maar zijn handje vast te houden dag in dag uit. En te hopen dat dingen zich goed uitpakken. 25:00 En als je zegt hopen en geloven in iets groters dan jij, bedoel je dan... 25:06 Ik bedoel dan God. Maar je mag horen het universum. Je mag horen instinct. De natuur. Ik ken daar geen dogma in. 25:16 Je vroeg ons wel om mee te bidden. 25:18 Ja, maar voor mij kan het ook zijn. Steek een kaarsje aan. Of stuur goede energie. Voor mij... 25:28 Ik ken daar geen... Voor mij zit daar niet iets. Ik zie geen man met een baard in de wolken. Totaal niet. Voor mij is God iets. Wij herkennen allemaal God in iets, denk ik. En dat is allemaal dezelfde God. 25:46 Jij vroeg ons, Nederland, bid mee voor mijn zoon. Want het gaat niet goed. En je was ten einde raad, vanzelfsprekend. 25:57 Het is goed met hem gegaan. Het is ten goede gekeerd. 26:01 Hebben die gebeden dus geholpen? Ik wilde in geloof van wel. Ik wilde in geloof van wel. En... 26:08 Ja, en mensen vinden het ook heel heftig of zo. Dat ze zeggen van ja, iedere dag medicatie. Want dat is wel, hij moet iedere dag een spuitje en een paar pilletjes. 26:21 Maar voor mij is dat iets waar ik dankbaar voor ben. Ik ben dankbaar dat het bestaat en dankbaar dat ze er op tijd achter zijn gekomen. 26:35 Is God een schuilplaats voor jou? We hebben het nu over schuilen in tijden van grote zorg of tegenslag. Dit was tegenslag. Dit was zelfs bijna paniek. 26:44 Om het leven van je zoon. Wow, wat een vraag. Ja. Terwijl ik zie mezelf niet als iemand die... 26:54 Ja, ik denk het wel. Meer dan dat ik toe zou geven. Maar waarom zo voorzichtig? Waarom niet volmondig? Nee, omdat ik merk gewoon dat er altijd... En dat is iets waar ik voor mezelf al uit ben. Maar tegenover mensen voel ik heel vaak dat daar iets zit van oordeel. Van, oh, maar je bent zo intelligent. Dus hoe kan je hierin geloven? En voor mij gaat het hand in hand. Voor mij is het wel iets waarvan ik denk... 27:25 Terwijl ik ga niet heel concreet over wat is dan of wie is dan of een soort hoedanigheid eraan geven. Je put er troost uit, je put er kracht uit, neem ik aan. 27:34 Kan ik me zo voorstellen. 27:35 Omdat het jou het idee geeft dat de schepping chaotisch en willekeurig als dat het noodlot soms toe kan slaan. 27:46 dat er ergens ook een orde zit... en dat het in ieder geval probeert... naar een vorm van orde en... lotachtig iets... Lotsbestemming. Lotsbestemming te gaan, ja. 28:01 Dan gaan we naar een ander onderwerp, hoor. Maar ik ben er wel erg nieuwsgierig naar. Dat zou betekenen dat als jouw zoontje het niet gehaald had... dat je had gedacht, dan moet het maar zo zijn. En dan had je daar... dan had je daar... vrede mee gekregen. Omdat... 28:16 Nee, daar had ik dan geen vrede mee. 28:17 Omdat de Heer het zo had beslist. Nee? 28:20 Nee, dan had ik rustig met God, denk ik. 28:23 Had je er een afscheid van opgenomen? 28:24 weet ik, ik hoop het niet. Ik hoop het niet. Maar dan had ik niet... Nee, dat is niet denkbaar. Vooral nu niet, zeg maar. Nu dat ik hem heb zien worden wie hij is... en dat heb mogen zien... die vraag met de rugwerkende kracht is onmogelijk... om dan nog... dat te zien als iets wat God... God zo bedoelt. En daarom heb ik ook soms... 28:55 Ik heb net zo goed twijfels als dat ik geloof heb. En voor mij gaat dat... Ik vind het heel moeilijk om standvastig gelovig te zijn soms. Om deze reden. Omdat je ook ziet wat er in de wereld gebeurt. En je ziet ook... 29:15 complete levens, complete mensen, mooie zielen, gewoon tot niets gebracht worden. Dat gaat voor mij heel vaak niet hand in hand met mijn geloof en om daar iets, ja, weet ik niet. Ik vind dat heel moeilijk. Ja. Ja. 29:37 Het laatste hierover. En dan gaan we naar de schrijvershuisjes. Een schuilplaats van Jo. Toch nog even over de Heer. Over geloven. 29:47 Nee, ik ben echt een atheist. Volledig atheist. Ik ben katholiek opgevoed. Ik ben echt met het sacrament. 29:54 Maar ook los van de vlaggen of het uniform. 29:59 Nee, gewoon het spirituele. Er is iemand waarvan ik heel veel zie. Ik ken genoeg mensen die daar troost uit bieden en kracht uit putten. En dat neem ik ze natuurlijk ook helemaal niet af. Ik verklaar ook niemand voor gek. Helemaal niet. Ik voel het alleen zelf niet. 30:14 Maar zie je ergens een... 30:18 Iets goddelijks in? Nou, in de manier waarop deze wereld er is. De evolutie. Hoe de dieren, de planten, de aarde. Dat dat er is. Dat is iets zo wonderlijks. Dat je wel moet geloven dat er iets... Alleen... Dus er zal meer zijn tussen hemel en aarde. Daar wil ik wel... Ja op zeggen. Maar echt een godsbeeld. 30:49 Of iemand tot wie ik me wend. Dat heb ik niet. En heel veel mensen die dat ook niet hebben. Die vragen aan iemand die het wel heeft. En die verklaren ze niet. En kinderkanker dan? 31:02 Ja. Moeilijke. Ik vind dat zo... Ja... 31:10 Ik vind het zo gek. Ik denk zeg maar dat... Ik zie zelf niks los van natuur of God. Ik zie dat wel als één. En ik denk dat... Ja, het is een genadeloos iets. Denk ik dan. 31:30 We gaan naar jouw tweede schuilplaats. Schrijvershuisjes. 31:35 Ja. 31:37 Je hint er al even op. Ik heb soms ook de behoefte om me even terug te trekken. Dan heb ik een tijd achter de rug met misschien inderdaad wat angsten en momenten s'nachts waarin ik niet helemaal in balans was. Als dat achter de rug is, dan heb ik een schrijvershuisje waar ik het op kan schrijven misschien. Of in ieder geval weer rustig wordt. Ja, het is een enorme luxe ook. 32:02 Ik ga niet doen alsof... 32:04 Maar is het een therapeutische plek? Nee, absoluut. 32:08 Maar ik merk dat ik er wel een schaamte om heb. 32:11 Maar wat is de schaamte? Omdat ik me echt een luxe paard voel op dat moment. Ik voel dan wel echt van... Omdat er stromend water is. 32:17 Om dat te stromen? Nee, ik zorg wel echt dat er een zwembad in dat huis is. Een zwembad? Ja, er moet echt een huis met een zwembad zijn. Dat is geen schrijvershuisje meer. Dat is echt een schrijvershuisje. Ik zie een houten huisje met een hele grote roestige sleutel. Nee, dat is het zeker niet. Nee, het is echt een huisje met een zwembad en het liefst nog een sauna. 32:39 Waar staat dat huisje? 32:40 Nou, dat kan overal staan. Op verschillende plekken heb ik er wel een keertje eentje gehuurd. 32:46 Dus ik neem aan dat je je pen en papier meeneemt... om notities te maken en nummers te maken. Je komt er ook om te relaxen, om te zwemmen. 32:57 Ja, het is voor mij echt een plek waar je zeg maar... Oké, dus wat ik wil, ik wil gewoon iets wat voelt als ontspannen... wat voelt als niks moet meer en tijd bestaat niet... Maar waar de muren niet op me af gaan komen op een gegeven moment. En dat kan als je te erg met... Want ik zit altijd met een producer. 33:18 Als je te lang met één persoon opgesloten zit in één ruimte... en ik alleen naar mijn papier moet kijken... hij alleen naar zijn laptop of naar zijn keyboard... Op een gegeven moment komen de muren op je af en kan je muziek niet meer ervaren. Je bent dan alleen maar bezig met het technische gedeelte. Dan is het heel fijn om te zeggen we gaan er even uit. Alleen om echt uit dat huis te gaan en iets te doen. Voel dan alsof je een te grote hap uit je dag neemt. Dus voor mij is het even sauna in. 33:52 Of even zwembad in. En dan handdoek om. En meteen weer op de spatiebalk. Gewoon even resetten. Wat voor heel veel mensen misschien een sigaretje roken is. Is voor mij dan even die sauna. 34:04 En waar zit de verlegenheid? In het feit dat je het kan betalen? 34:07 Ja, ik denk het wel. 34:08 Je bent verlegen met je comfort. Ja, dat is echt... 34:14 Omdat... Jij bent opgebouwd, lijkt het wel, uit verlegenheid. En lichte schaamte. 34:21 Ja, misschien. En ik weet niet of dat waar is, hoor. Ik hoop het niet. Nee. Nergens voor nodig. Nee, ja, het is voor mij echt iets... Ik ervaar het als... 34:34 Ik ervaar het als ergens een overbodige luxe, maar voor mij niet. En ik weet dat comfort ook zijn keerzijde heeft. Ik weet dat comfort ook... 34:50 Net zo erg als dat Curaçao op een gegeven moment voor mij... een eiland werd die te klein was. Waar echt de muren... Of eilandmuren. Maar goed, waar ik echt voelde van... Ik moet hier weg. Comfort kan dat ook zijn. Comfort kan ook jou dat gevoel geven. Om even terug te gaan naar Odysseus. Op een gegeven moment zit hij dus... 35:19 Is hij zijn geheugen kwijt en is hij met, hoe heet ze dan ook alweer? 35:28 Mijn Griekse kennis schiet hier tekort. 35:30 Anders hebben we heel lang bijgesprongen natuurlijk. 35:32 Vier keer gekeken, hè? 35:33 Dit kunnen de luisteraars gewoon opzetten. 35:38 Nee, precies. Ik kom er niet op. Kalypso. Kalypso. Kalypso. Kalypso. Op een eiland. En lotusbloemen te vreten, waardoor zijn geheugen helemaal kwijt is. En ik zie dat echt als comfort. Ik zie dat stukje als... 35:54 Ik heb op een of andere manier iets waar ik weg voor vlucht. En ik blijf zeven jaar hier op dit stuk strand met een mooie vrouw. Comfortabel. Eigenlijk kom ik niks tekort. Ik word gewoon echt iedere dag in de watten gelegd. 36:13 Maar je groeit niet. En ik denk dat dat comfort kan zijn. Comfort kan jou echt als mens... jouw groei stilzetten. Hoe ik het doe is echt niet dat. Ik zit... 99% van het jaar zit ik echt in een keiharde storm. En ben ik keihard aan het werk. En dan heb ik een weekje, soms twee weken in het jaar... dat ik dan even zo'n huisje pak... En dan mag dat wel even comfortabel zijn, inderdaad. 36:46 Maar daar zijn we ook keihard aan het werk. Maar het is wel echt even ook verwerken. En al die prikkels, alle storm, alles waar je op dat moment... 36:58 Mag ik iets vragen? Robert Hayden citeerde ik. Die vlucht naar een schilderij. Dat was zijn comfort. Dat was zijn schuilplaats. Ook voor racisme. Het was toen virulent. De marse op Zelma, et cetera. We kennen de geschiedenissen. Het komt weer terug. Zien wij met leden ogen. Zien wij dat aan. Merk jij er ook iets van? 37:21 Ik weet niet of ik... Ik merk er iets van, maar ik heb er altijd wel wat van gemerkt. Het is voor mij... Natuurlijk merk je er iets van, alleen ik heb altijd wel zoiets van... Ik wil niet dat racisme op welke manier dan ook mij... 37:46 in een slachtofferpositie zet of wat dan ook. En daar ben ik altijd heel voorzichtig voor. Ik ben dan ook altijd wel die guy geweest... dat als ik het merk, dan doe ik er liever creatief iets mee... dan dat ik er in de echte wereld iets mee doe. 38:05 Wat merk je dan bijvoorbeeld? Geef mij eens een voorbeeld waarin je zegt... dit overkomt mij. Het is te gek voor woorden. 38:13 Op recent of vroeger? 38:15 Nou ja, het liefst recent, want we hebben het nu over deze tijd. 38:20 Recent is alleen maar online. Dus alleen maar gewoon comments en dat soort dingen. 38:25 Verwensingen en scheldwoorden. 38:27 Ja, en daar heb ik wel een dikkere huid voor. 38:30 Persoonlijk aan jou gericht of in het algemeen? 38:33 Nou, echt wel aan mij gericht ook. Dus dan maak je een liedje ergens over en dan... 38:41 dan krijg je precies de oppositie van jouw mening... in jouw commentsectie, zeg maar. Waar ik helemaal... 38:49 Maar die heeft... Je kan zeggen, ik ben van Feyenoord... en dan krijg je een commentaar van een Ajax-man. Oké, dat is kattenkwaad. Maar als het gaat om jouw huidskleur... of om jouw religieuze voorkeur... dat is natuurlijk andere koek. 39:03 Ja, maar dat is er wel. Ik denk wel dat er echt heel veel xenofobie... en heel veel rassaat in Nederland is... Wordt het meer? Ik heb het idee dat het meer wordt. Alleen dat ik nou wel als veertigjarige... het anders ervaar dan vroeger. Kijk, vroeger zat ik gewoon in de bus. En dan reed de bus niet verder. En ik had mijn koptelefoon op. Ik ben gewoon een beetje dromerig uit de raam aan het staren. Iemand tikt mij aan. Ik zeg, huh? Ik kijk naar hem... 39:34 Hij wijst zo naar de buschauffeur. En de buschauffeur zit tegen mij te schelden van zet die negerherrie af. En ik zeg oh sorry, sorry. En ik doe heel snel muziek uit. Hij rijdt verder en dan denk ik wat zei die nou? En dan zit ik in een stille bus. En dan vervolgens zit je in de bioscoop en dan is er een reclame van... 40:00 blijf met je poten van onze buschauffeurs af. En dan voel ik alsof ik totaal niet gehoord word. Alsof ik denk van ja, maar er zit een andere kant van dat verhaal waarschijnlijk aan die ambulancemedewerker of aan die buschauffeur. Na zo'n situatie ga je naar huis en dan gaat iedereen zijn dag verder en jouw dag is gewoon kapot. En je bent alleen maar aan het malen van... shit, ik had iets moeten zeggen. 40:31 Oh, de schaamte. Er waren ook andere mensen van kleur in de bus... die op dat moment naar mij keken van, pik je dat? Zoveel wat er op dat moment door je heen gaat... jouw ego is dan helemaal tot niets gebracht. In zo'n moment dat je niet eens beseft. En het... Het rare is dat ik dan naar huis kon gaan en die gedachten op een rij kon zetten door ze op te schrijven en door er iets mee te doen. En misschien wel een antwoord geven die op dat moment de ik die dat meegemaakt heeft niet durfde te doen. 41:06 Of gewoon uit het feit dat ik blokkeerde of in shock was, schrok, niet deed... 41:15 Dat is voor mij echt een manier geweest. 41:19 Heeft het echt tot nummers geleid? Dan kan je rechtstreeks herleiden tot wat ik in die tijd meemaak. 41:26 Kan je de regels nog reproduceren? Ik weet dat er ooit... Een jongetje van acht, die heette Jesse. Waarom weet ik dat? Is omdat mijn neefje uit Kuik, die heet ook Jesse. En die was dezelfde leeftijd als dat Jesse toen was ongeveer. En die is door een Antojaanse jongen op school neergestoken. 41:53 En toen waren er in dezelfde periode, had je nog Masters of Hardcore. Had je dat in Eindhoven in de beurs gebouwd. En er waren heel veel, ja, ook heel veel niet. Ik bedoel, dit is een cultuur waarin ook heel veel mensen echt om de muziek gaan. Maar er zijn ook een paar gekken tussen. 42:14 Was dat muziek? Masters of Hardcore? Moet je even bijpraten. 42:16 Masters of Hardcore is muziek. Dat is discutabel of het muziek was. Het was een evenement in de beursgebouw. Waarin er gewoon heel veel... 42:29 Happy hardcore, dat is gewoon een genre, een Nederlands genre. En op dat moment in die tijd moest je als persoon van kleur niet langs de beursgebouw gaan. Ik weet toen dat gebeurde met dat jongetje, dat ik niet de straat op durfde, omdat mensen echt op zoek waren van mensen van kleur. 42:51 En ik heb ook verhalen van vrienden die wel op dat moment daar waren en die gewoon in elkaar geslagen werden. Een jongen waar ik mee in dezelfde klas zat, die terug naar school kwam na een weekendje masses of hardcore, die gewoon in elkaar geslagen werd omdat hij daar langs fietste. Dus dat was heel erg aan de hand op dat moment. Toen was er ook geen social media zoals het nu is. 43:16 En resulteerde dit incident wat je nu benoemt... en wat jou ook uiteraard schrik aanjoeg... resulteerde dat in een nummer... 43:24 Ja, zeker. Dat nummer heet Nederland. Het is nooit officieel uitgebracht, maar volgens mij staat hij nog op YouTube ergens. 43:32 Ken jij de tekst? Probeer eens. 43:35 Ik weet één zin. En dat is... Voel ik mij niet slecht voor dat jongetje van acht soms? Er is verdriet ongeacht onze afkomst. Dat is het enige wat ik nog weet. Omdat op dat moment ging dat dus over die Jesse. En ik denk dat ik dat schreef. Omdat ik voelde me niet veilig. Omdat ik toevallig hetzelfde kleur was als de dader. Terwijl ik voel me net zo verdrietig dat die jongen iets aangedaan is. 44:06 Als de mensen die op dat moment iemand als mij op straat aan het zoeken waren. Ja. 44:12 We hebben het schrijvershuis gehad. Met schroom. Want je excuseert je bijna dat je dat kon voorkomen. Met een sauna en een zwembad. We gaan naar jouw derde schuilplaats. Je drie kinderen. Je drie kinderen. 44:32 Hoe heeten ze? Alicia. Alicia is mijn eerste. Dan heb je Nubia. Nubia is ook een meisje. Tweede meisje. En Rayaan is mijn zoontje, is mijn jongste. Hoe oud is Rayaan nu? Rayaan is acht. Nubia is negen. Alicia is zestien. 44:48 Oké. Zij zijn een schuilplaats. 44:51 Ja, zo zou je het wel kunnen zeggen. 44:54 Als ik thuis zit en ik ben met de kids, dan wil ik echt nergens meer naartoe. Dat is gewoon het fijnste gevoel wat er is. 45:04 Ik zit net in de auto en de meiden zijn mee. 45:08 En ik merk gewoon dat ik in de spiegel de hele tijd zit te kijken. En ja, voor mij is het echt... 45:14 Ja, heel fijn. Ik kan het niet anders zeggen. 45:17 Nee, maar ik denk dat heel veel vaders zullen je dit nazeggen. Uiteraard, je kinderen. Ik ben zelf ook vader van twee kinderen. Ik ben inmiddels opa zelfs. 45:24 Wauw, daar wil ik me echt heel erg op, ja. Ja, ik mag ook geen kleins meer maken. Van de kids. Ze zeggen het is goed zo. Dus ja. Dan moet ik maar snel opa worden. Dat gaat er wel even wachten. Niet snel. Maar ik wil wel opa worden. 45:43 Dit is natuurlijk een beetje luim denk ik. De kinderen willen niet dat er nog een kleintje komt. Anders was er nog een kleintje gekomen. 45:49 Is er inspraak? Nou ja, kijk, die gesprekken hebben we niet echt gehad of zo. Maar ik grap er wel eens over. En het takes two to tango, wat dat betreft. Lieke is een jaartje of zes ouder. Ja, vrouw, ja. Dus moeilijk, ja. 46:04 Elke vader zal, althans dat mogen we hopen, zegt het je na. Mijn kinderen, mijn geluk, mijn rijkdom. Aan de andere kant, kinderen zijn ook lastig. Leiden ook af. Misschien zit je net in een song. Misschien voel je je niet helemaal lekker. Ik wil een leukere vader zijn dan ik me nu voel. 46:26 Oh, dat voel ik wel heel erg. Dat voel ik wel heel erg. Ik merk wel dat ik... Maar dat komt altijd door buiten af. Soms zit ik gewoon niet zo lekker in mijn vel door dingen buiten mijn gezin om. Door werk, door stress, dat soort dingen. Ja. 46:45 En dan ben ik wel minder de papa die ik wil zijn. Minder aanwezig thuis. En ik ben ook wel iemand die... Als ik niet uitkijk, leef ik in mijn hoofd. En is dat mijn toevluchtsoord. 47:04 En omdat ik dat niet wil... Probeer ik daar bewust van te zijn. Maar soms overkomt het mij gewoon. En dan... Ja, dat maakt me wel heel erg onzeker. Dan zeg je wel iets. Hoe heb jij dat eigenlijk... 47:19 Nou, ik hou zielswel van mijn kinderen. Om nou te zeggen, dat is mijn schuilplaats... in tijden van verdriet, pijn, onmacht, grote zorgen. Dat zou ik je niet snel nazeggen. Omdat zij natuurlijk een bepaalde aandacht en liefde... die je misschien op dat moment niet in grote mate voorradig hebt. Dus dan zoek je je heel even ergens anders. Niet om de sfeer daar ook niet te verpesten... Om nou te zeggen, ik ren naar mijn kinderen als ik me minder voel. 47:52 Dat zeg ik je niet na. En dat vind ik ook bijzonder aan je antwoord. 47:56 Het is voor mij ook het dichtste bij... En daar ben ik heel lang naar op zoek geweest. In relaties, in het leven. Ik denk ook omdat ik me als kind... 48:09 En ik moet oppassen hoe ik dit zeg. Want ik wil mijn moeder niet in een slechte daglicht zetten. Maar ik weet wel dat ik me als kind enorm verlaten heb gevoeld wel eens. En ik heb gezocht naar... Ik denk in mijn leven gezocht naar... bepaalde bevestiging en vooral naar onverwaardelijkheid. En ik denk dat ik nergens onverwaardelijkheid heb kunnen vinden in het leven. Behalve bij mijn kids. 48:40 En dat is voor mij zo'n enorme... voor mij, misschien door mijn jeugd... en door hoe dingen voor mij zijn gegaan... zo'n enorm nest, zo'n warm nest... dat ik zou bijna zeggen... ik heb geen huis nodig, mijn kinderen zijn mijn huis. En die onvoorwaardelijkheid zit hem in je kinderen naar jou. En ook uiteraard wat jou betreft terug naar je kinderen. Ik denk allebei. En ik denk ook, zeg maar... het feit dat ik dat mag ervaren... 49:12 Helpt mij om een gezonder partner te zijn. Een gezondere vriend. Voor mijn mate. Het heeft mij met terugwerkende kracht. Geheeld denk ik. Omdat het me toch. Heeft laten zien. Wie ik ben. Als ik geduldiger ben. In de liefde. Wie ik ben als ik. Noem maar op. Je hebt mijn meiden net gezien. Ze maken. Ze maken. 49:42 Ja, ze maken mij gewoon een betere partner, een betere maat, alles. En ze hoeven daar helemaal niks voor te doen. Omdat ik oneindig, ik kan op mijn kapotste zijn. Maar ik kan oneindig opbrengen voor ze. En ik kan oneindig extra mijn best doen voor ze. Dat is een les die zij geven zonder überhaupt... 50:07 En ik kan me voorstellen dat als jij... Troost in tijden van ongemak, zal ik maar zeggen. Daar hoeven zij van het ongemak niet veel te weten. Dat heeft met je werk te maken. Misschien een stuk in de krant. Misschien met een vriendschap die net even minder loopt met een vriend. Daar ga je hun niet mee lasten. Je keer terug naar die moederschoot, zal ik maar zeggen. En dan is alles... Dan word je rustig. Dan krijg je weer energie. Of je weet weer beter waarom je precies op aarde bent. 50:34 Ja. Zoiets? Ik denk het wel. Ik denk het wel. Ik denk wel dat het kind in mij... iets heeft gegeven. Een bepaalde houvast. Die hij nodig had. Die hij nu eindelijk heeft. 50:51 En nu moet je ze opvoeden. Daar ben je druk mee bezig. Maar je bent er nog niet. Want ik zag je meiden in ieder geval. 50:57 Of ben je er ooit? 50:58 Nou ja, dat is een goede vraag. Dat is een goede vraag. Ik ben inmiddels opa. In ieder geval de zorg aan onze kant. Vader kant blijft natuurlijk voor eeuwig. Alleen het oor wat je aan de andere kant... Dat wordt soms iets kleiner. Of dat is het niet. Maar goed, dat ga je allemaal... Maar je moet ze dus ook... Iets meegeven. Lessen meegeven. Misschien je geloof meegeven. Is dat iets wat je... Laten we het laatste eens pakken. Is dat iets waarvan je denkt... dat wil ik ze wel uitleggen. En ik hoop dat zij hetzelfde... 51:31 Ik hoop dat. Natuurlijk hoop ik dat. Niet voor mij. Ik hoop dat voor hen. Omdat ik weet wat ik eraan heb. En jij bent even voor de goede orde. Ik ben moslim. Je bent moslim. Dat was je niet. 51:41 Je hebt je bekeerd tot dat geloof op latere leeftijd. Je hebt over die dingen goed nagedacht. En op een gegeven moment dacht je dit is het boek. Of in ieder geval het geloof waar ik me het meest thuis voel. 51:54 Zeg ik het goed? Jazeker. Daar kan ik heel diep op ingaan. Hoe en noem maar op. Het hoeft niet. 52:02 Je kan heel diep misschien niet. Maar je moet het eigenlijk ook zelf weten. Het gebeurt niet elke dag. Dat iemand zich bekeert tot een bepaald geloof. Je bent van huis uit christelijk. 52:14 Mijn vader is christelijk. Mijn moeder gelooft in Jezus. Maar ik weet niet of zij... 52:22 Ik denk dat mijn moeder zichzelf wel christelijk zou noemen. Maar niet echt vanuit een bepaalde kerk. 52:30 Je groeit op. Je neemt daar kennis van. Je omarmt het of minder. Dat zien we wel. Dan komt er toch een zoektocht. Een onrust bij jou. Ik heb iets nodig. Een leidsel. Of een leidsboek. En dat vond je uiteindelijk bij de islam. 52:49 Ja. 52:49 Wat maakt dat de islam... 52:53 ...jouw geloof is geworden? 52:55 Ik ben eigenlijk er een beetje verongeluk ingevallen. Ik ben gewoon een heel leergierig persoon. En hoe ik ben gaan leren over de islam... ...heeft het al mijn vooroordelen van tafel afgegooid. En islam is eigenlijk best wel een geloof van logica... 53:15 En een geloof van broederschap. En echt die de mensheid als één ziet. Dus waar je bijvoorbeeld als christen een Jezus bijna als tussenpersoon tussen God hebt... 53:36 Of de enige weg naar God. Sommige mensen zullen zelfs zeggen... Jezus is God. Zien wij toch... Dat je gewoon een directe band met God kan hebben. En dat daar geen tussenpersoon voor nodig is. 53:53 Wat is het moment... Ik begrijp dat dit een lang verhaal... Je kunt er een uur over. Het is heel belangrijk voor jou geweest. Dat neem je ook niet zomaar. Dat zit helemaal in elke vezel van jou. Dus ik doe je tekort. Maar wat was het moment dat je dacht... Dit was op zoek. Dat kan niet anders. Je was op zoek. Je stond er open voor. En je hebt iets gelezen. Of het was een vriend die iets zei. Of je zag iets bij een film in de bioscoop. Of je lag aan het strand. Het kan me niet schelen. Wat was het moment dat je dacht... Dit is het voor mij. 54:24 En ik ga parafraseren. Ik haat het om dat te doen, maar dat is omdat ik even niet anders kan. En ik kan jou nou niet een Koran openslaan en dat gaan vinden met je. Dus ik hoop dat mensen die dat willen opzoeken, dat nog specifieker gaan zoeken. Dus ik ga even in mijn eigen woorden dit vertellen. Maar het kwam erop neer dat er in de Koran ergens stond, wij hebben jullie geschapen als broers en zussen, zodat jullie jezelf zouden versplinteren in stammen, talen, geloven, religies, grenzen. 55:02 Met het doel om weer samen te komen om nieuwe wijsheid te maken. 55:07 En dat heeft voor mij zoveel antwoorden gegeven in het leven. Los van de dogma's en de dingen. Vragen die ik vanuit mijn christelijke verleden had. Waar ik antwoord op kreeg. Wat allemaal bijna een soort van praktische bijzaak is. Dat was voor mij wel echt het gedeelte wat mijn hart pakte. En dat ik dacht, dit resoneert met wie ik ben als mens. 55:34 Waar las je dat? 55:35 Thuis. Thuis. 55:39 Misschien maak ik het te groot, maar het lijkt me zo'n moment in jouw leven dat je eigenlijk nog weet welke broek je aan had. 55:45 Nee, dat niet. Ik weet dat ik toen in een riemenfabriek werkte. In een? In een riemenfabriek werkte. En ik was thuis en ik las dat. En ik moest het echt een paar keer opnieuw schrijven. En ik dacht zelfs, ik moet hier iets mee. En uiteindelijk heeft het me zo erg vastgehouden... dat het een onderdeel van mijn geloof is gaan worden. Ik vond mezelf toen nog geen moslim. Ik weet dat ik daarna had discussies met mensen op het werk over islam. En ging ik bepaalde misstanden die zij hadden proberen recht te praten. 56:21 En ik merkte gewoon bij mezelf dat ik niet meer... 56:26 hun geloof aan het verdedigen was of iemand anders geloof aan het verdedigen was. Ik merkte steeds meer dat ik mijn eigen geloof aan het verdedigen was. En dat was bij mij even... Ik werd er ook stil van. Ik dacht, oké, ja, fuck. Moet ik hier iets mee? Ik wil hier iets mee. En toen ging ik naar Hassan, een Turkse jongen bij mij in de rimmenfabriek. Toen zei ik, luister, ik merk bij mezelf dat ik gewoon wel geloof in de islam. 56:57 Ik weet niet of ik de guy ben die nou van de ene dag of ander de perfecte moslim gaat worden of wat dan ook. Maar wat is nu het ding? Wat is de volgende stap? Toen heeft hij me meegenomen naar een moskee en heb ik daar shahada gedaan. Dus de eed afgelegd om moslim te worden. 57:19 Hoe lang is dat geleden? 57:23 Wauw. Het zal misschien 2006, 2007 zijn geweest. Dus twintig jaar geleden. 57:30 Twintig jaar geleden. Misschien, dat is eigenlijk een ordinaire vraag, maar ik vraag het eigenlijk toch zoals ik... Wat heeft het je opgeleverd? 57:43 Ik denk dat het me rust heeft opgeleverd in... 57:49 in bepaalde situaties in mijn leven. En het heeft me een band opgeleverd... met iets groters dan mij. Wat dat ook maar mag zijn. 58:00 In die twintig jaar nooit, want je bent een twijfelaar eigenlijk. Je keert alles drie keer om en je kijkt er goed naar en dan maak je je gedachten op. 58:09 En de islam is het eerste geloof die dat ook lijkt aan te moedigen voor mij. En die jou in ieder geval uitdaagt om het uit te dagen. En dat vind ik een hele fijne band om te hebben met mijn schepper. 58:27 om te mogen bevragen. Blijf komen, blijf komen. Maar als je twijfels hebt, blijf gewoon komen. En dat gevoel is veel fijner dan het uniformen. En ik moet ook zeggen, dit herken ik niet bij alle moslims. Wat ik nou vertel. Maar dit is hoe ik de islam ervaar. Ik heb ook altijd moeite om openlijk over islam te praten. Omdat ik denk, dit is mijn reis geweest. En... Ga je naar de moskee? Nee, niet meer. 58:57 Je beleidt het zelf? 58:58 Ik doe het zelf, ja. 58:59 Bid je wel? 59:00 Ik heb periodes dat ik bid. Ik ben op dit moment niet aan het bidden, nee. 59:04 Oké, waar ligt dat aan? 59:06 Discipline. 59:09 Dus eigenlijk moet je wel bidden, vind je zo. 59:11 Ik zou, als ik het goed wil doen, zou ik wel moeten bidden, ja. 59:15 Dus als je in je bed belandt en je hebt niet gebeden, dan denk je, domme. Nee. Dan denk je niet. 59:19 Nee, nee, nee, nee. Ik zie het wel echt als mijn persoonlijke reis. 59:28 Iemand heeft het voor mij zo gezegd. Je bent nu onderdeel van een school waarin je jouw hele leven moet doen om het diploma te halen. En that's it. 59:38 Wat gebeurt er na de dood volgens de islam? 59:41 Wij geloven in een hemel en een hel... 59:47 in die zin ben ik daar niet zo mee bezig. Omdat ik denk, als ik gewoon alles heb geleefd... met het idee van dit is goed... en me daaraan heb vastgehouden en er dan achterkom... hoeveel je erachter kan komen als er niks is, dat er niks is... dan ben ik alsnog oké daarmee. Dan denk ik, ja, maar ik heb wel geleefd hoe ik dacht dat goed was... En dat is voor mij een fijn idee. Dus voor mij is het niet van ik zoek naar een beloning aan het einde van deze reis. 60:25 Nee, dat niet. 60:26 Terug naar je kinderen. Je lievelingsschuilplaats eigenlijk. Worden zij ook... Zijn zij ook van de islam? 60:37 Hoe werkt dat eigenlijk? Twee van de drie zeggen op school. Ik ben moslim. De oudste zegt, ik weet het niet zeker. Oké. 60:46 Maar bij geen van drie heb ik het zelf opgelegd. Ik denk dat ze gewoon... We eten allemaal geen varkensvlees thuis, noem maar op. 60:56 Maar ik vertrouw echt in God. Dus dat betekent ook dat als ik iets wil... Ik wil dat niet zo ver afdwingen dat ik... Ik geloof dat ik op dit geloof ben gekomen... door mijn levenspad. En zo hebben zij hun pad te maken. En ik kan wel zeggen en proberen te sturen in die zin... en zeggen, kijk, dit is wat papa gelooft. Maar ik zou niet willen dat zij het opgelegd krijgen... zoals ik Christendom opgelegd heb gekregen. 61:26 Ik denk dat dat misschien voor conflict zal zorgen... die ik ze wil besparen. 61:32 Ja. Ja. 61:34 En dat is niet volgens islam. Ik denk dat je volgens islam moet je echt je kinderen volgens islam opvoeden. 61:41 Dus jij bent een milde versie. 61:43 Ik ben misschien een milde versie, ja. 61:46 Je bent sowieso een milde versie van een rapper. Je bent een hele lieve gozer. 61:53 Ja, maar voor mij, zeg maar, ik vind het ook altijd mooi. Want voor mij is gematigdheid, mildheid, staat gelijk aan islam. In mijn optiek. Dus in die zin, ja, ik ben een gematigde moslim. Dus ik ben een moslim. 62:11 Ja. Wat heb je nog te wensen? 62:14 Och... 62:16 Je grootste wens. 62:17 Wat heb jij nog te wensen, Matthijs? Ik vind dat een moeilijke... Ik pingpong hem even terug. 62:22 Ik ben veel ouder dan jij. Dus ik heb veel minder jaren. Ik hoop iets heel cliché-matigs als een goede gezondheid. Als je wel eens naar de dokter moet, wat ik wel eens moet, dan denk je oké. Oké, alles slijt. En ik vind het leven geweldig. Dus ik wil nog heel veel zien en meemaken. Dat klinkt natuurlijk... Ik zeg helemaal niks nieuws. 62:42 Nee, ik herken ons mam hier heel erg in. Want dit is echt... Ons mam zou dit precies zo tegen mij zeggen. Is dat goed nieuws of niet? Ja, dat is echt goed. Oké, dankjewel. 62:50 Dankjewel. Dankjewel. 62:53 Ja, mooi. 62:54 Nou ja, goed... Je gaat nu op toenemen met een geweldig orkest. Dus je hoort er gewoon helemaal bij in ons land. Je bent een zeer gewaardeerde artiest. De zalen zitten ongetwijfeld vol. Ik ben nieuwsgierig naar alle nummers die je nog gaat maken. Ik vond het ontzettend leuk om je onder deze vlag schuilen in schoonheid te mogen spreken. Je doet mij goed, maar ik denk ook wel alle luisteraars. Je hebt een ongelofelijke... Ik zou bijna zeggen zachte oogopslag. Maar dat ben je ook. Dat zeg ik bijna als metafoor. En dat is ontzettend plezierig. 63:27 Dankjewel. Jij bedankt man. Ik wil. Dat nummer ga je zeker doen met het Metropole Questie. Ik zou graag dit gesprek willen afsluiten. Dat jij dat nummer voor mij. 63:39 zegt, rappt. Ga ik hem echt zo naar jou doen? Als je het kan. Het is radio. 63:45 Zeker. 63:46 Ik vind het zo mooi namelijk. 63:48 Het is jou. 63:53 Als willen hebben is, ben ik de rijkste man op aarde. Alles wat ik wil, ben ik waard. Wat is mijn waarde? Als willen hebben is, ben ik de rijkste man op aarde. Alles wat ik wil, ben ik waard. Ik wil geen miljoen hebben. Of veel poen hebben. Mijn rust van binnen vinden. Ik wil veel doen met de talenten die ik heb gekregen. Ik wil je inspireren met mijn leven. Echt volledig raken en ook entertainen. Ik wil voelen dat ik ben geboren met de reden. Behalve werken, eten, huur betalen en vergeten worden als ik dood ben. 64:24 Ik zie hoe iedereen alleen aan brood denkt. Ik haat het, maar besef dat ik ook zo ben. Ik wil genieten elk moment. Ik wil kunnen leven zonder zorgen, ongeacht of ik brook ben. Ik wil de mainstage op Lowlands en zo hard rocken daar, dat ik in alle krantenkoppen sta. Ik wil immuun zijn voor commentaar. Ik wil dat iedereen begrijpt waarom ik schrijf en waarom ik praat. Het is misschien een onbegonnen zaak, maar ik wil. Ik wil gehoor geven naar mijn wil. Ik wil je liefde zo intens geven dat je niet meer zonder kan. 64:55 Een mooiere opkomst naar elke zonsondergang. Ik wil dingen leren, die dingen aan je leren. Dingen van je leren en dingen met je proberen. Ik wil creëren en bij jou wil creëren. Om te creëren, inspireren en motiveren. Wil winnen elke keer als mensen me nomineren. Wil van tevoren weten wie van me wil profiteren. Ik wil vaker op mijn knieën voor mijn schepper, om mezelf dankbaar en nederig op te stellen, niet wekelijks lopen stressen, betere focus hebben, geen ego en trots die telkens me streven, plots belemmeren, rekenen op mezelf, delegeren als iets niet lukt, in mijn ziel geluk, voelen en door liefde rust. 65:33 Ik wil het goede doen, maar niet bewust. Het is niet goed voor mekaar, maar wil ik hier iets voor terug. Dat is niet egoïstisch zijn, het egoïsme. Soms denk ik, kon ik maar mijn ego wissen. Want mijn ego is de vader van angsten en frustratie. Mijn ego is de verzieken van mijn plannen en prestaties. Ik wil positiever denken. Want ik ben empathisch, gevoelig voor alle drama van mijn banden en relaties. Ik wil een filter, we milden naar alles kijken. Net zo hard als ik vrijheid wil voor de Palestijnen. Ik wil weten wat mensen willen en willen weten. 66:04 Ik wil minder streven, maar leren leven in het heden. Ik wil werken aan mijn buitenkant en binnenkant. Bepaalde dingen houden, van bepaalde dingen af. Zoveel wat we niet nodig hebben, maar wel willen. Ik wil een sterkere wil, maar veel te welwillend. Ik wil geloven in mezelf, maar ik vertik het. Het komt in vlagen, daarna ben ik weer verbitterd. Velen zien de wereld rooskleurig in. Ik wil ook zo leven, maar geloof er niet in. We willen onderdeel zijn van een hoger bestaan. We slagen om de twijfel in mijn hoofd te verslaan. 66:34 Ik zou willen dat ik niet meer wakker lag. Geen paniekaanvallen meer. Ik wil van mijn angsten af. Zou willen dat ik de liefste papa was. Alicia, ik wil jou gelukkig maken. De reden zijn dat je lacht. En schatje, als je zo naar papa lacht, dan is er niks meer wat ik wil. En ben ik van alle angsten af. Want jij bent het. De stilte in de storm. De rust voor papa. Als het veel te veel is voor hem. Dankzij jou ben ik de man die ik wilde worden. Alles maakt je weer in orde. Puur omdat je bent. 67:05 Bent wie je bent. Hier waar je bent. Het allermooiste mens. Elke dag de nieuwe energieën die je brengt maken mij weer nieuw. En nu ik erover denk, maak jij het verschil. Jij geeft mij de wil. Jij bent wat ik wil. Niks meer wat ik wens. Alisham. 67:25 Ik geef je een hand. 67:26 Je raakt me. 67:34 Ja, ontzettend bedankt, Fresco. Helemaal uit Eindhoven, man. Het was wat mij betreft ontzettend de moeite waard. Dit is de rubriek schuilen in schoonheid... zoals ik me had gedroomd misschien wel. Tegenslag natuurlijk hebben we allemaal. Het zit wel eens tegen. En hoe kom je eruit? En je moet uit het gesprek komen eigenlijk... zoals ik er nu uitgekomen ben. En ik hoop de luisteraars ook namelijk... vol energie, vol zin... 68:02 Dank je wel, man. En ik zou je willen zeggen, verlegen, angstige, onzekere man, wees niet bang. Fresco, wees niet bang.