Voor het orgel de kerk in

In deze aflevering zijn Sander en Matthias in Overijssel. Ze snuiven er voor het eerst in deze serie de geur van wierook op in de prachtige Lambertusbasiliek in Hengelo. Maar ze starten in de geboorteplaats van componist Jan Pieterszoon Sweelinck: Deventer. Daar, vlakbij de IJssel, bevinden zich het Holtgräve-orgel en diens vaste bespeler: organiste Kirstin Gramlich.

Vanaf 8 juli in je feed: Voor het orgel de kerk in... Beluister de allereerste teaser en abonneer je direct. Orgels. Je hebt ze in alle soorten en maten. Kleine orgels, grote orgels, oude orgels, jonge orgels, fijne orgels, grove orgels. Je kunt ze gevoelig bespelen, of gewoon lekker knallen. In de podcastserie 'Voor het orgel de kerk in' van NPO Klassiek en AVROTROS gaan Sander Zwiep en Matthias Havinga op reis langs de mooiste orgels van Nederland.

De orgelreis door Nederland begint in Friesland. Sander en Matthias rijden naar het noorden, met als eerste halte: de Martinikerk in Bolsward. Daar werd in 1781 een orgel gebouwd dat vandaag de dag wordt bespeeld door organist Kees Nottrot. Daarna gaan ze op bezoek bij Gerwin Hoekstra, die sinds dit jaar speelt op het orgel waar journalist Merlijn Kerkhof van moet huilen.

In deze aflevering reizen Sander en Matthias naar de provincie Groningen. Straks komen ze aan in Groningen-Stad, waar organist Sietze de Vries ons meeneemt naar een enorm orgel aan de voet van de Martinitoren. Maar ze beginnen in het pastorale landschap op de grens van Hogeland en Eemshaven. Ze zijn in Krewerd. Een dorpje waar de stilte je tegemoet komt. Tot het orgel z’n mond opentrekt…

Berend Botje ging uit varen met zijn scheepje naar Zuidlaren. Captain Jack Sparrow doet het allemaal wat ruiger in Pirates of the Caribbean. In deze aflevering hoor je of het orgel in Zuidlaren die piratenmuziek overleeft. Maar Sander en Matthias beginnen in Peize, waar een orgel woont dat in 1631 werd gebouwd, later door Schnitger en Hinsz is verbouwd en tot 1862 in de stad Groningen verbleef. Sinds dat jaar slijt het instrument z’n oude dag in het rustige Peize, waar Matthias en Sander als randstadjongens in elke steen een hunebed zien.

In deze aflevering raakt Matthias een gevoelige snaar, wanneer hij in Zutphen op het magistrale Bader-orgel een zeker muziekstuk speelt. Maar eerst stuit Sander bij Matthias op een teer punt als het gaat om popmuziek op het orgel. Om precies te zijn: het Strümphler-orgel in de Eusebiuskerk in Arnhem. Eigenlijk was dat orgel een collega van Sander, want het klonk ooit wekelijks op de radio, bespeeld door de legendarische Jan Zwart.

In deze aflevering eindigen Sander en Matthias onder zeeniveau in het hart van de Noordoostpolder. Daar ontmoeten ze het Van Leeuwen-orgel dat nog jonger is dan Emmeloord. Eerst koersen ze naar de oever van het IJsselmeer, naar het Meere-orgel in de Bethelkerk op Urk.

Sander en Matthias zijn op de helft! Vandaag horen ze waarom zijn collega’s zoveel respect hebben voor Dom-organist Jan Hage. Eerst zijn ze te gast in de Sint-Joriskerk in Amersfoort, waar Rien Donkersloot de vaste bespeler is. Rien kon vandaag niet, maar het orgel had niks anders te doen, dus Sander en Matthias gaan naar binnen.

In deze aflevering ontdek je wat organist Aart Bergwerff in Breda heeft, wat andere organisten níet hebben. Eerst komen Sander en Matthias over de vloer bij Jan van de Laar in Helmond. En de timing van hun bezoek aan zijn Robustelly-orgel blijkt fenomenaal...

In deze aflevering komen vogelliefhebbers aan hun trekken: in Maastricht laat Hans Leenders aan Sander en Matthias zijn nachtegaal horen. Een vogel die overigens al eeuwenlang in een stokoude basiliek woont. Maar in het Limburgse Panningen beginnen ze hun bezoek aan het Lazaristenklooster in stijl: met koffie en verse vlaai.

In deze aflevering ontmoeten Sander en Matthias organist André Poortvliet die in Middelburg een Vlaams orgel onder zijn hoede heeft. Eerst starten ze in een pastoraal deel van ons land: de Zak van Zuid-Beveland.

In deze aflevering staan Sander en Matthias oog in oog met twee Tyrannosaurussen. Dat wil zeggen: ze maken net zoveel lawaai en zijn net zo ontzagwekkend. Met een groot verschil in het voordeel van de orgels: zo’n T-Rex zie je alleen op het witte doek, terwijl de orgels levensecht zijn. Straks klimmen ze in het grootste orgel van Nederland. Ze beginnen in de Residentie van ons land. Op 300 meter van het Binnenhof lopen ze naar de ingang van de Grote of Sint Jacobskerk.

De één na laatste aflevering van de orgelreis van Sander en Matthias. Vandaag vertelt Matthias over het grote Müllerorgel in de Bavo in Haarlem, maar ze beginnen in Alkmaar. In een oer-Hollands stadsbeeld staat de Grote Sint Laurenskerk. En groot is hij: 35 meter hoog is de kerk. En van die hoogte maakt het Van Hagerbeer-Schnitgerorgel dankbaar gebruik. Maar dit enorme instrument is niet de enige klinkende trekpleister, want ze zijn hier ook voor het oudste bespeelbare orgel van Nederland: het Van Covelens-orgel uit 1511. Een instrument dat dus al een half millennium meedoet.

De reis van Sander en Matthias eindigt in onze hoofdstad. In een voormalige gereformeerde kerk bevindt zich tegenwoordig een walhalla voor organisten en orgelliefhebbers: het Orgelpark. In deze extra lange finale laten ze zich onderdompelen in orgelklanken van vroeger, van nu én van de toekomst. Van Middeleeuwen tot hyperorgan, met improvisator Jacob Lekkerkerker én de gastheer van Sander en Matthias, de enige bijzonder hoogleraar orgelkunde ter wereld: Hans Fidom.