Op z’n Kop!

Wat gebeurt er wanneer maatschappelijke tegenstellingen steeds scherper worden en burgers het gevoel krijgen dat hun stad of land onherkenbaar verandert? In 2019 sprak Kleis Jager al over Parijs als strijdtoneel van rellen en politieke omwentelingen. Inmiddels zijn de vragen over identiteit, immigratie, ongelijkheid en samenleven nog altijd actueel. In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met journalist Kleis Jager en Nadia Palesa Poeschmann, PowNed-verslaggever die in Parijs woont, in gesprek over de ontwikkelingen in Frankrijk. Hoe ervaren zij de veranderingen in de Franse samenleving? Wat zijn de achterliggende oorzaken van de onrust en in hoeverre zien we vergelijkbare ontwikkelingen in Nederland? Welke verschillen zijn belangrijk en wat betekenen deze veranderingen voor de toekomst van onze samenleving? Luister mee en oordeel zelf!

Jarenlang waarschuwde demograaf Jan van de Beek voor de grote invloed van migratie op de Nederlandse woningmarkt. Maar zijn boodschap kreeg weinig gehoor. Politici en media bleven wijzen op het veelgenoemde cijfer dat slechts 7 procent van de toewijzingen in de sociale huursector naar statushouders gaat. Daarmee bleef de olifant in de kamer buiten beeld: de extra woningvraag die door migratie ontstaat. Nieuw onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) zet die discussie op scherp. Volgens het onderzoek was migratie tussen 2015 en 2024 verantwoordelijk voor ongeveer 60 procent van de extra woningvraag. Bij voortzetting van de huidige trend zijn de komende tien jaar circa 340.000 woningen nodig voor migranten. Ook maakt het EIB duidelijk waarom het 7%-cijfer een vertekend beeld kan geven van de werkelijke druk op de woningmarkt. Waarom bleef deze realiteit zo lang onderbelicht? Waarom houden politiek en media vast aan het 7%-narratief? En waarom werd de invloed van migratie niet zo expliciet…

Waarom zit Nederland muurvast? Boeren weten niet waar ze aan toe zijn, woningbouw loopt vertraging op en ondernemers lopen tegen steeds meer regels aan. Steeds klinkt hetzelfde antwoord: het moet van Brussel. Maar volgens oud-vicepremier en emeritus hoogleraar economie Eduard Bomhoff biedt Europa ruimte die Nederland zelf weigert te benutten. Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen spreken met Bomhoff over zwakke ministers, ambtenaren die volgens hem hun eigen koers doordrukken en instituties die kritiek van buiten niet toelaten. Hoe groot is de afstand tussen het Nederland dat we buiten zien en de politieke werkelijkheid in Den Haag? Ook op rechts gaat het steeds weer mis. Waarom lukt het maar niet om de versplinterde partijen te verenigen? Bomhoff heeft een concreet voorstel: houd iedere week een gezamenlijke fractievergadering en presenteer daarna samen de plannen voor Nederland. Kunnen BBB, SGP, JA21 en Mona Keijzer zo een begin maken met een rechtsblok? Een gesprek over stikstof, klimaatbeleid, de…

Ondernemen in Nederland betekent steeds vaker laveren tussen vergunningen, toezichthouders en een groeiende stapel regels. Maar wat als ondernemers niet alleen gefrustreerd raken door de overheid, maar zelfs bang zijn om zich daar publiekelijk over uit te spreken? Deze week wilden we spreken met een ondernemer die na jaren van procedures en natuurregels zelfs overweegt zijn bedrijf te beëindigen. Uiteindelijk haakte hij af. Niet omdat hij niets te vertellen had, maar omdat hij vreest dat openlijke kritiek op de overheid zijn lopende zaak geen goed zal doen. Hoe is het zover gekomen? Wanneer beschermen regels het algemeen belang en wanneer zitten ze ondernemers vooral in de weg? En waarom lukt het Den Haag al jaren niet om de regeldruk daadwerkelijk terug te dringen? Daar komt deze week een nieuwe belastingdiscussie bovenop. Het kabinet sleutelt opnieuw aan box 3 en aan de belastingregels voor ondernemers met een eigen bv. Wat betekenen die plannen voor ondernemers? Te gast in Op Z'n Kop #256 is Erik Ziengs,…

Nederland was ooit koploper in homo-emancipatie. Nu staat nog maar 22 procent van de jongens op de middelbare school positief tegenover homoseksualiteit. Bij meisjes daalde dat percentage in vier jaar van 78 naar 51 procent. De reacties zijn voorspelbaar. Links wijst naar rechts, Andrew Tate en de ‘manosphere’. Rechts wijst naar moslims. Iedereen heeft de schuldige alweer gevonden. Maar hoe zit het nou echt? En is de afnemende homoacceptatie niet een symptoom van een veel groter probleem? Wat zegt het over onze samenleving als de vrijheid om jezelf te zijn steeds minder vanzelfsprekend wordt? Vanmiddag is medeoprichter van Pride Amsterdam en oud-leraar Siep de Haan te gast in Op z’n Kop. Hij zag hoe leerlingen niet meer durfden mee te varen op prideboten of achter een kraampje te staan op Paarse Vrijdag. Uit angst om gefilmd of bespuugd te worden. Ook zag hij ouders die hun kinderen op Paarse Vrijdag thuishielden van school. Zijn boodschap is helder: scholen moeten grenzen stellen. Wie zijn kinderen…

Nederland heeft een overheid die steeds groter wordt, steeds meer geld uitgeeft en steeds meer mensen nodig heeft om zichzelf draaiende te houden. Maar wat levert al dat beleid eigenlijk op? In deze aflevering van Op Z’n Kop! praten Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met ondernemer en financieel-economisch criticus Huib Boissevain na Prinsjesdag over de vraag die Den Haag liever niet stelt: welke overheidsuitgaven verdienen het nog om op de begroting te staan? Boissevain ziet een overheid die miljarden uitgeeft aan beleid, hersteloperaties en het repareren van fouten die ze zelf heeft veroorzaakt. Ondertussen stijgt de belastingdruk en blijft de vraag naar extra geld voor zorg, onderwijs en infrastructuur terugkomen. Van de toeslagenaffaire en box 3 tot Groningen, IT en falende aanbestedingen: hoeveel van die honderden miljarden aan overheidsuitgaven zijn daadwerkelijk effectief? Kan Nederland al zijn politieke ambities nog betalen? Of wordt het tijd om de overheid eindelijk te saneren? Luister mee en…

Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken in deze aflevering van Op z’n Kop! van alles wat hen bezighoudt. Maar onder al die onderwerpen lijkt één rode draad te zitten: de verhouding tussen burger en macht. Wat als de overheid burgers uit voorzorg gaat volgen? Waar ligt de grens tussen veiligheid en toezicht? En wie controleert degenen die zeggen dat ze in ons belang handelen? Wat gebeurt er wanneer bestuurders en bestuurden elkaar steeds minder begrijpen? Is de groeiende kloof tussen verschillende groepen in de samenleving inmiddels een nieuwe vorm van klassenstrijd? Ze bespreken de opkomst van Alternative für Deutschland (AfD), maar ook de afkeer tegen Ongehoord Nederland. Het roept niet alleen politieke vragen op, maar ook een fundamentelere vraag over democratie: hoeveel ruimte is er voor een overtuiging die niet past binnen het bestaande politieke en bestuurlijke kader? En wat gebeurt er als rond Oekraïne steeds verdergaande politieke en bestuurlijke keuzes als noodzakelijk of vanzelfsprekend…

De wereld is de afgelopen jaren ingrijpend veranderd en Defensie wil zich voorbereiden op een mogelijk conflict. Daarvoor is niet alleen veel geld nodig, maar ook meer ruimte om te oefenen, te bouwen en zich voor te bereiden. De Wet op de Defensiegereedheid moet dat mogelijk maken, onder meer door onder voorwaarden tijdelijk af te wijken van bestaande regels over bijvoorbeeld geluidsoverlast en milieuvergunningen. Maar de wet raakt aan meer dan alleen militaire oefeningen. Defensie wil ook kunnen oefenen met drones, sensoren, digitale netwerken en andere technologieën in de civiele ruimte. Daarbij kunnen mensen en voertuigen onbedoeld worden geregistreerd. Wat betekent dat voor onze privacy? En hoe voorkomen we dat tijdelijke mogelijkheden voor militaire gereedstelling uitgroeien tot structurele gegevensverwerking in de openbare ruimte? Daar komt de geschiedenis van het LIMC bij: de militaire eenheid die tijdens de coronacrisis op onrechtmatige wijze maatschappelijke informatie verzamelde, onder meer over…

‘Het moet van Brussel.’ Maar wat doet Nederland zélf? Terwijl Nederland nog altijd gevangen zit in de stikstofcrisis, komt de volgende Europese crisis eraan: de Natuurherstelwet. En de deadline komt dichtbij: Op 1 september 2026 moet Nederland het Ontwerp-Natuurplan bij Brussel indienen. Het definitieve plan volgt uiterlijk een jaar later. In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Europarlementariër Bert-Jan Ruissen van de SGP. Ruissen waarschuwt al jaren voor de gevolgen van Europees natuurbeleid. Hij ziet de Natuurherstelwet als een groot gevaar en alarmeert dat deze nog grotere gevolgen kan krijgen dan de stikstofcrisis. Ondertussen belooft Den Haag geen ‘nationale koppen’ boven op de Europese regels te zetten. Maar is dat geloofwaardig? En wat gebeurt er als Den Haag opnieuw kiest voor eigen, strengere meetlatten, doelen en regels? Luister mee en oordeel zelf!

Boeren raken hun vergunning kwijt, klimaatactivisten proberen beleid te beïnvloeden en Johan Vollenbroek voert rechtszaken. Het lijkt alsof er achter deze rechtszaken en de protestacties een netwerk zit van actiegroepen, juristen, ambtenaren en bestuurders. Langzaamaan wordt de macht van de democratie in Nederland uitgehold. Hoe zijn wij in de greep van ecoterrorisme gekomen? En hoe gaat de macht weer terug naar de democratie? In Op z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Jean Rummenie, oud-staatssecretaris en jarenlang werkzaam op het ministerie van Landbouw. Hij kent de Haagse machine van binnenuit. Waarom lukt het gekozen politici zo moeilijk om weerstand te bieden aan juridische en ambtelijke druk? Hoeveel macht zit er werkelijk achter de schermen? En wie bepaalt uiteindelijk de koers van Nederland? Luister mee en oordeel zelf!

Wat gebeurt er als de overheid een vergunning waar ondernemers jarenlang op mochten vertrouwen ineens intrekt? In Brabant dreigt dat werkelijkheid te worden voor vijf pluimveehouders. De provincie zegt dat het noodzakelijke maatregel is en dat er door rechterlijke uitspraken geen andere optie is. Maar klopt dat wel? In deze aflevering van Op Z’n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met politieke actoren Alexander van Hattem (PVV) en Willem Rutjens (JA21) over wat er nu gebeurd in Brabant, waar de spanning hoog oploopt. Op vrijdag 14 augustus komen Provinciale Staten speciaal tijdens het reces bijeen voor een spoeddebat over de ingetrokken vergunningen. Tegelijkertijd wordt een grote demonstratie bij het provinciehuis verwacht. Maar de kwestie gaat over veel meer dan alleen boeren. Want als de overheid bestaande vergunningen kan intrekken, wat betekent dat dan voor de rechtszekerheid van álle burgers en ondernemers? Wat hebben we geleerd van de Toeslagenaffaire? En hoe ver reikt de macht van…

Na een seizoen waarin Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen spraken over stikstof, de coronaverhoren, de energietransitie en andere onderwerpen waar je niet per se vrolijk van wordt, sluiten ze Op z'n Kop voor de zomer af met een andere vraag: hoe blijven we veerkrachtig? Te gast is spreker Niek van den Adel. Na een ernstig motorongeluk veranderde zijn leven volledig. In plaats van te blijven vechten tegen zijn nieuwe werkelijkheid, leerde hij te accepteren wat hij niet kon veranderen en bewust te kiezen waar hij nog wél invloed op had. Samen bespreken ze waarom weerstand volgens Niek vaak de grootste bron van lijden is, hoe je omgaat met pijn, tegenslag en verandering, en waarom veerkracht geen talent is, maar een spier die iedereen kan trainen. Geen valse hoop, maar een eerlijk en inspirerend gesprek over acceptatie, veerkracht en het hervinden van perspectief. Een mooie afsluiting voor de zomerstop en op 11 augustus is Op z’n Kop er weer.

Den Haag zegt dat Nederland van het stikstofslot moet. Maar waarom houden partijen als VVD en CDA vast aan beleid dat volgens critici miljarden kost en weinig oplevert? Alle feiten liggen op tafel, dus wordt er bewust de andere kant op gekeken? In deze aflevering van Op z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Caroline van der Plas (BBB) over het stikstofplan dat op woensdag in de Tweede Kamer wordt besproken. Een ingrijpend voorstel dat grote gevolgen kan hebben voor boeren en veehouderijen, die vrezen voor hun toekomst. Dat terwijl het stikstofbeleid de belastingbetaler miljarden heeft gekost en de resultaten ter discussie staan. Welke belangen spelen er achter de schermen in Den Haag? Is beleid nog gebaseerd op inhoud, of weegt politieke strategie zwaarder dan de werkelijkheid? Luister mee en oordeel zelf!

Nu de corona-parlementaire enquêtecommissie haar werk doet, laait ook het debat over de coronajaren weer op. Scholen dicht, avondklok, coronapas: tijdens de pandemie kende Nederland ongekende maatregelen. Maar werd het volledige verhaal verteld? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met journalist Eva Munnik. Zij heeft het boek De Covidstaat geschreven en sprak daarvoor met deskundigen die tijdens corona nauwelijks aan het woord kwamen. Beleid, media en experts versterkten elkaar tijdens de pandemie, terwijl tegengeluiden nauwelijks hoorbaar waren. Samen spreken zij over de blinde vlekken van die periode, de gevolgen van de genomen maatregelen en de vraag die nog altijd boven de markt hangt: wat ging er mis? Waarom kregen sommige experts geen podium? En welke rol speelden media, politiek en wetenschap tijdens de pandemie? Luister mee en oordeel zelf!

Nederland geeft meer geld uit aan natuur dan ooit tevoren. Miljarden euro's verdwijnen in natuurherstel, stikstofbeleid en natuurbeheer. Tegelijkertijd worden boeren uitgekocht, wandelroutes afgesloten en krijgen burgers steeds vaker te horen dat ze de natuur vooral niet moeten verstoren. In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met landbouwjournalist Geesje Rotgers. Volgens Rotgers geeft Nederland het meeste geld uit aan natuur van alle landen in Europa. Waarom lopen de kosten van natuurherstel steeds verder op? Kunnen we het terugbrengen van dieren zoals de wolf en het korhoen nog wel natuur noemen als het ons duizenden euro's aan belastinggeld kost? En waarom betalen wij zoveel belasting voor natuurbehoud als we straks zelf steeds minder toegang hebben tot natuurgebieden? Luister mee en oordeel zelf!

De corona-enquêtecommissie probeert antwoord te geven op de vraag hoe Nederland tijdens de coronacrisis tot ongekende maatregelen kwam die diep ingrepen in het dagelijks leven van miljoenen mensen. In Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen daarover in gesprek met professor dr. Ira Helsloot, hoogleraar Besturen van Veiligheid aan de Radboud Universiteit en de enige actieve hoogleraar in Nederland die zich volledig op dit vakgebied richt. Helsloot houdt zich al tientallen jaren bezig met veiligheid, crisisbeheersing, rampenbestrijding en de manier waarop overheden onder druk besluiten nemen. Volgens hem heeft de coronaperiode pijnlijk blootgelegd dat essentiële crisismanagementkennis ontbrak op de plekken waar de belangrijkste beslissingen werden genomen. Daardoor ontstond volgens hem tijdens de pandemie situatie waarin steeds zwaardere maatregelen werden genomen zonder dat de maatschappelijke kosten en baten op een evenwichtige manier tegen elkaar werden afgewogen. Hoe kon het dat bestaande…

In deze aflevering van Op z'n Kop spreken Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman met professor Armand Girbes. Als hoofd van de intensive care van het Amsterdam UMC stond Girbes tijdens de coronacrisis midden in de storm. Terwijl veel artsen zich achter het dominante coronabeleid schaarden, durfde hij publiekelijk vragen te stellen over de gevolgen van het vrijwel volledig richten van de zorg op één ziekte. Hij waarschuwde voor de enorme schade van uitgestelde zorg en vond dat ook die patiënten een stem verdienden. Dat leverde hem kritiek op van collega's. Diederik Gommers noemde zijn oproep om het debat over de verdeling van schaarse zorg te voeren destijds zelfs "onverstandig". Girbes vond juist dat zulke afwegingen niet achteraf, maar tijdens de crisis besproken moesten worden. Wordt Girbes ook gehoord door de parlementaire enquête commissie? Girbes neemt nu afscheid als hoogleraar intensivecaregeneeskunde. En dat doet hij niet geruisloos. Hij waarschuwt voor een zorgsysteem waarin regels, bureaucratie…

Landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een pakket dat Nederland van het stikstofslot moet halen. Daarbij is het beruchte stikstofkaartje weer uit een Haagse la gehaald. Vriend van de show, ingenieur en mede-auteur van het rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’, Wouter de Heij, sprak met de landbouwminister over dit rapport. De Heij is het fundamenteel oneens met de huidige aanpak, waarbij boeren en industrie Nederland gedwongen zouden moeten verlaten. In deze uitzending van Op z’n Kop schuift Wouter de Heij aan bij Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman om nog eens te duiden wat er zo onverstandig is aan deze plannen. De Heij wil geen afhankelijkheid van modelwerkelijkheid zoals AERIUS, maar meer meten in de praktijk, eerlijk kijken naar natuurherstel en bestuurlijke oplossingen die Nederland weer in beweging brengen. Is er een weg uit de stikstofcrisis zonder opnieuw hele sectoren op slot te zetten? Gaan de boeren deze zomer weer massaal de weg op, of geven ze de…

Nederland wil verduurzamen, maar zaagt het tegelijkertijd aan de poten van zijn eigen economie. Het klimaatbeleid draaide ooit om samenwerking tussen overheden, industrie en technologie, nu gaat het meer over activisme, publieke veroordeling en juridische zaken. In deze aflevering van Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met geopolitiek strateeg en energie-expert Cyril Widdershoven over de groeiende spanning tussen klimaatbeleid, activisme, industrie en energiezekerheid. Volgens Widdershoven dreigt Nederland zichzelf strategisch te verzwakken door energiebedrijven, havens en industrie steeds vaker juridisch en politiek aan te vallen. Terwijl landen als de Verenigde Staten, China en de Golfstaten miljarden investeren in energie-infrastructuur en industriële kracht, groeit in Nederland de druk op bedrijven als Shell. Wat betekent dit voor investeringen, banen en de energietransitie? En welke invloed heeft dit op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie? Is Nederland…

Het klimaatdebat was jarenlang gebaseerd op een te extreem toekomstbeeld. Nu schuift het IPCC het omstreden doemscenario terzijde, maar dat scenario vormt al jarenlang de basis voor onderzoek, beleid en publieke discussies. Ook het KNMI baseert de klimaatscenario’s voor Nederland op de doemscenario’s van het IPCC. Het KNMI is vooralsnog niet van plan de scenario's aan te passen. Waarom niet? En wat is de impact voor Nederland? In een speciale aflevering van Op z’n Kop gaan KNMI-directeur professor dr. Maarten van Aalst en wetenschapsjournalist Marcel Crok in gesprek over deze ontwikkeling. Samen met Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken zij de rol van media, politiek en het KNMI in het klimaatverhaal van de afgelopen jaren. Luister mee en oordeel zelf! Disclaimer: Door een technisch probleem is de geluidskwaliteit aan het begin van deze uitzending tijdelijk minder goed. Schuif in de tijdlijn heel even door voor het optimale geluid. Onze excuses voor het ongemak en bedankt voor je begrip.

We baseren miljardenbeleid op klimaatscenario’s, maar hoe zeker zijn die eigenlijk nog? Jarenlang werd gestuurd op extreme doemscenario’s, maar steeds meer daarvan liggen onder vuur. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) schrapt het rampscenario waarbij de temperatuur op aarde met 8,5 graden zou stijgen. De opwarming stijgt nu hooguit nog maar tot 3,5 graden in 2100. In deze aflevering gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Marcel Crok, die al 8 jaar geleden voorspelde dat de rampscenario’s rondom klimaat niet houdbaar waren. Recente ontwikkelingen rond het IPCC roepen vragen op over de zwaarste klimaatscenario’s die jarenlang dominant waren in politiek en media. Tegelijkertijd hebben Nederlandse rechters zich, in onder meer de Urgenda-zaak en recente uitspraken over klimaatverantwoordelijkheid, juist op dit soort scenario’s gebaseerd. Ook de subsidies voor zonne- en windenergie en de sluiting van fossiele energiebronnen, zoals de gasvelden in Groningen, gaan gewoon…

De Nederlandse publieke omroep (NPO) bestaat 100 jaar, maar zit volgens mediajournalist Mark Koster in een diepe crisis. In zijn boek Studio Ego onthult hij hoe het Hilversumse omroepbestel is veranderd in een wereld van macht, angst en interne strijd. “Omroepen vechten voor hun bestaan, presentatoren vrezen voor hun baan en de onafhankelijke journalistiek staat onder druk”, stelt Koster. In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Koster over de toekomst van de publieke omroep. Hoe groot is de invloed van politiek en bureaucratie binnen de NPO? Wat is er nog over van de idealen bij de NPO? Wie heeft de macht om veranderingen door te voeren? En valt de publieke omroep nog te redden? Luister mee en oordeel zelf!

Vandaag was het in de Eerste Kamer erop of eronder voor de asielwetten. Een meerderheid van de Nederlanders wil strengere maatregelen tegen de asielinstroom, maar juist coalitiepartij D66 lijkt die wetten actief tegen te houden, ook in de Senaat. Het debat wordt op scherp gezet, terwijl de wetten dreigen te sneuvelen en het kabinet de grip op migratie verliest. In Op Z’n Kop! #237 gaat het over de vraag: wie blokkeert hier het beleid, en wat betekent dat voor de kiezer? In deze uitzending spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met migratiedeskundige Jan van de Beek, die al jaren onderzoek doet naar de kosten en baten van immigratie en het debat daarover. De stemming in de Eerste Kamer laat zien hoe politieke keuzes binnen de coalitie zelf ervoor zorgen dat strengere maatregelen niet van de grond komen. De asielwetten lijken daarmee niet alleen een inhoudelijk debat, maar ook een politiek machtsspel, waarin partijen elkaar onder druk zetten en strategisch opereren. Wat betekent het dat wetten uit…

Het Nederlandse asielbeleid lijkt ruimhartig, maar volgens sommigen is dat geen toeval. Achter de schermen zou een netwerk van NGO’s, uitvoeringsorganisaties en advocaten invloed uitoefenen op beleid en wetgeving. In Op z’n Kop! #236 staat de vraag centraal: wie bepaalt het asielbeleid in Nederland? In deze aflevering van Op z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met auteur en jurist Calvin Schukkink, die schrijft over de rol van onder meer VluchtelingenWerk Nederland, asieladvocaten en lobbyorganisaties. Volgens hem is er sprake van een invloedrijke ‘asiellobby’. Hoe werkt die? En wat betekent dat voor de democratische besluitvorming? Luister mee en oordeel zelf.

Steeds meer Nederlanders stemmen op rechtse partijen. De PVV behoort inmiddels tot de grootste partijen van het land en ook andere partijen aan de rechterkant winnen terrein. In Op z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met politicoloog Catherine de Vries over deze verschuiving. Volgens haar voelen veel mensen dat hen steeds meer wordt afgenomen en groeit het wantrouwen in de overheid. Wat is er nodig om het vertrouwen te herstellen? En waarom zijn overheden niet in staat om hier iets aan te doen? Luister mee en oordeel zelf!

Mag de politie straks iedereen online volgen, ook als je nergens van verdacht wordt? Het kabinet heeft groen licht gegeven voor een omstreden wetsvoorstel waardoor de politie mensen online mag volgen en hun gegevens kan verzamelen, bijvoorbeeld om demonstranten en relschoppers beter in het vizier te kunnen houden. Maar gaat dit niet veel te ver? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met lector en rechtssocioloog Willem Bantema, gespecialiseerd in bestuur en veiligheid in een digitaliserende samenleving. Bantema plaatst stevige kanttekeningen bij de wet en vindt het vergaand. Want wat betekent dit voor privacy, vrijheid van meningsuiting en het recht om anoniem te protesteren? En wie controleert eigenlijk hoe deze digitale surveillance middelen worden ingezet? Luister mee en oordeel zelf!

De actuele energiecrisis raakt iedereen, de prijzen van benzine en diesel stijgen tot een ongekend niveau en steeds vaker horen we berichten over mogelijke stroomstoringen. In de toekomst kan dit zorgen voor beperkingen in onze bewegingsvrijheid. Maar wat is er nu écht aan de hand? Hoe serieus is de crisis? En wat betekent het voor ons dagelijks leven? In Op Z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw met David Smeulders, hoogleraar Energietechnologie aan de Eindhoven University of Technology en wetenschappelijk directeur van het 4TU Energy Centre, oftewel 'onze energieprofessor.’ Smeulders brengt jarenlange expertise op het gebied van energieopwekking, opslag en systemen en weet complexe vraagstukken glashelder uit te leggen. Want welke acties zijn er nodig? En wat is de stand van onze eigen energieopwekking? Luister mee en oordeel zelf!

In het coalitieakkoord wordt de lokale democratie nauwelijks genoemd, steeds meer besluiten worden genomen in regionale samenwerkingsverbanden en steeds minder mensen willen gemeenteraadslid worden vanwege de hoge werkdruk en de angst voor intimidatie. Kortom: de lokale democratie staat onder druk. Heeft het stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen morgen dan nog wel zin? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met hoogleraar decentrale overheden Geerten Boogaard van de Universiteit Leiden. Boogaard maakt zich zorgen over de staat van de lokale democratie. Hoe kan de lokale democratie versterkt worden? Hoe voorkom je dat protesten rond azc’s en windturbines buiten het systeem terechtkomen? En wat moet er fundamenteel veranderen om de lokale democratie te redden? Luister mee en oordeel zelf!

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een strengere terugkeerwet voor asielzoekers. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten sneller kunnen worden uitgezet en landen krijgen meer mogelijkheden om mensen langer in detentie te houden en terug te sturen via zogenoemde ‘terugkeerhubs’ buiten de EU. In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met Europarlementariër Marieke Ehlers (PVV). Ehlers onderhandelde namens de fractie Patriotten voor Europa mee over de wet en is tevreden met het resultaat, al kan het volgens haar altijd nog strenger. Wat opviel is dat een compromisvoorstel van VVD-Europarlementariër Malik Azmani, gesteund door centrumpartijen, het niet haalde. Tijdens de verkiezingen beloofde de VVD in Nederland een strenger asielbeleid. Minder procedures, sneller uitzetten, meer grip op migratie. Maar nu het erop aan kwam in Brussel, treuzelde de VVD net zo lang tot ze rechts werden ingehaald. Rick en Marianne spreken ook even met Sander Smit, fractieleider van de…

In Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met twee lokale politici over de naderende gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Een van de gasten is Ralf Sluijs van de lokale partij Hart voor Den Haag. Sluijs zet zich in voor een gemeente die ondernemers ondersteunt in plaats van belemmert, met aandacht voor economie, horeca en leefbaarheid. De andere gast is Lennart van der Linden van de lokale partij Echt Voor Barendrecht. Als fractievoorzitter van EVB pleit Van der Linden voor behoud van lokale autonomie en een doelgerichte, transparante besteding van de gemeentebegroting. Samen bespreken zij de centrale vraag: in hoeverre is er nog sprake van lokale democratie wanneer landelijke keuzes en beleidsfouten bij gemeenten terechtkomen? Door beleid uit Den Haag ervaren lokale bestuurders steeds minder handelingsruimte. Is de gemeenteraad nog daadwerkelijk aan zet, of is de lokale politiek vooral het verlengstuk van Den Haag geworden? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Remco de Boer, onderzoeker, adviseur en publicist op het gebied van de energietransitie. De Boer heeft een kritische, data-gedreven blik op duurzaamheidsbeleid en de haalbaarheid van energiedoelen. Met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur komen grote onderwerpen zoals de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk en plannen voor verduurzaming weer op het bordje bij de burger. Het draagvlak onder aanvankelijk goed geaccepteerde plannen rondom de energietransitie wordt steeds kleiner. Zijn we niet te ver doorgegaan in de klimaatplannen? En wat is het alternatief? Luister mee en oordeel zelf!

In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas. De regeringsperiode van de BBB loopt ten einde. Vanaf 23 februari treedt een nieuw minderheidskabinet van D66, VVD en CDA aan en verhuist de BBB naar de oppositiebanken. Maar wat heeft regeringsdeelname de BBB nu écht opgeleverd? Grote doorbraken bleven uit. Lag dat aan tegenwerking in Den Haag, of is het politieke onwil? En belangrijker: kunnen oplossingen nog uit de politiek komen, of is Den Haag een speelveld van machtsspelletjes en achterkamertjes geworden? Luister mee en oordeel zelf!

n Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw in gesprek met Han Lindeboom - Emeritus hoogleraar Mariene Ecologie, stikstofexpert van Wageningen University & Research én nog altijd D66-lid. Lindeboom was al vaker te gast en blijft zich uitspreken tegen vastgelopen stikstofbeleid. Hij probeert de nieuwe Kamerleden van het minderheidskabinet wakker te schudden: het kán anders. Maar is wetenschap bij D66 alleen welkom als ze het beleid bevestigt? Gaat de nieuwe D66-minister van Landbouw iets doen met de boodschap van Lindeboom? Luister mee en oordeel zelf!

In Op z’n Kop! bespreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen samen met Andreas Kinneging, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden, deze week een fundamentele vraag: is de Nederlandse rechter nog wel onpartijdig? De aanleiding is een rechter die zich openlijk profileert als klimaatactivist en toch uitspraken doet in rechtszaken over klimaat en stikstof. Vorige week oordeelde hij nog dat de Nederlandse staat onvoldoende zou doen om Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Dezelfde rechter veroordeelde vorig jaar de Nederlandse staat in een stikstofzaak van Greenpeace en legde zelfs een dwangsom op. In beide rechtszaken gebruikte deze rechter ook nog eens stukken van Greenpeace om zijn vonnis te onderbouwen. Hoe kan dit in Nederland? En hoe komen we ooit van het stikstofslot af als rechters structureel de kant van klimaatactivisten kiezen? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! ontvangen Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman twee gasten die volop meedraaien in het publieke debat: Diederik Boomsma, Tweede Kamerlid voor JA21, en prof. dr. Ronald Meester, wiskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Boosma kijkt terug op zijn Schaepmanrede van een half jaar geleden, waarin hij waarschuwde dat de politiek vastloopt tussen populisme en technocratie. Hij vertelt hoe hij die analyse nu terugziet in het dagelijkse Kamerwerk, wat hij meeneemt uit zijn jaren in de Amsterdamse gemeenteraad en hoe hij de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart beoordeelt. Professor Ronald Meester is opnieuw te gast. In oktober vertelde hij in onze uitzending hoe zijn onderzoek naar de stikstofmodellen vastliep in het ambtelijke apparaat. Staatssecretaris Rummenie gaf toen in Op z’n Kop openlijk toe dat zijn ambtenaren het rapport van Meester tegen zijn zin met een negatief advies naar de Kamer stuurden. Instanties weigerden mee te werken…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met oud-topambtenaar Erik Pool. In zijn boek Erewoord legt Pool bloot voor welke ethische dilemma’s ambtenaren dagelijks staan — en hoe zij zich daar moreel tegen kunnen wapenen. Tot eind vorig jaar was hij programmadirecteur Dialoog & Ethiek voor de Haagse ambtenarij. Pool ziet het populisme groeien, terwijl het vertrouwen in de politiek afbrokkelt. Met het toeslagenschandaal nog scherp op het netvlies en een stikstofcrisis die maar voortduurt, is volgens hem een fundamenteel andere aanpak nodig. Zijn boodschap is helder: “Kom na wat je belooft. En wek geen schijn van inspraak als de beslissing al lang is genomen.” Op z’n Kop! kaartte de macht van de ambtenarij al vaker aan. In de vorige aflevering confronteerde Marianne Zwagerman gedeputeerde Mirjam Sterk met het feit dat ambtenaren die protesten tegen haar beleid beoordelen, zelf politiek actief zijn voor D66 en GroenLinks. Sterk ging die confrontatie uit de weg.…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA) van de provincie Utrecht. Sterk houdt zich bezig met de transitie van het landelijk gebied, natuur en landbouw. De aanleiding voor het gesprek is het plan waar zij met de provincie Utrecht al een jaar aan werkt: het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG). In de provincie Utrecht wordt dit beleid uitgerold, maar straks zullen we het in heel Nederland gaan zien. Het UPLG heeft grote invloed op het bestaan van verschillende boeren en tuinders in de provincie Utrecht: hun bedrijven hebben volgens dit beleid geen toekomst meer. Dat terwijl er discussie is over de cijfers waarop het plan is gebaseerd. Cijfers uit Brussel tonen aan dat de staat van de natuur in Nederland veel beter is dan wat aan boeren en burgers wordt verteld. Volgens Europese rapportages blijken veel natuurgebieden juist te verbeteren, terwijl ze in Nederland als ‘rood’ worden bestempeld. Daarnaast zijn waternormen…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met psychiater Jim van Os over de grote hoeveelheid eenzaamheid in de samenleving. De aanleiding voor het gesprek is het feit dat van de ongeveer 1 miljoen mensen in de Ziektewet in Nederland 42 procent een arbeidsongeschiktheidsuitkering ontvangt vanwege psychische stoornissen. Van Os ziet dat mensen in de samenleving verbinding missen, eenzaam zijn en daardoor mentaal ziek worden. Met de toenemende druk op de GGZ pleit hij voor een andere aanpak, waarbij we afstappen van het stellen van diagnoses op basis van de DSM en zoeken naar oplossingen zodat zorg meer in de samenleving kan worden opgevangen. Hoe verbind je mensen die eenzaam zijn? En wat kunnen wij zelf doen om anderen te helpen? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Arjen Boin, hoogleraar Publieke Instituties en Governance aan het Instituut Politieke Wetenschap van de Universiteit Leiden, over de coronacrisis. Boin stelt dat er geen enkel bewijs is dat de coronamaatregelen hebben gewerkt. Het leer- en aanpassingsvermogen van politici bleek beperkt, en kritieke besluiten hebben geen – of zelfs averechtse – effecten gehad. Verder ontbrak het bij alle grote besluiten, zoals lockdowns, het dragen van mondmaskers en het invoeren van een avondklok, aan een wetenschappelijke basis. Ook kampt de Parlementaire Enquêtecommissie Corona met personeelstekorten en worden onderzoeken niet afgerond. Worden de gevolgen van de genomen coronamaatregelen bewust onder het tapijt geschoven? Daarnaast is er een parallel te trekken met het heden: beleidsmakers dringen erop aan dat we ons voorbereiden op een mogelijke noodsituatie waarin we onszelf 72 uur moeten kunnen redden. Wat kunnen we nu écht leren…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Jesse Baak en Hendrik Jan Bökkers over de demonisering van het platteland. Vroeger werd er alleen maar lacherig gedaan over boeren, maar nu ontstaat het frame dat plattelandsjongens gevaarlijke macho’s zijn die zich grensoverschrijdend gedragen. De volwassenen op het platteland worden neergezet als anti-overheid, extremistisch en een bedreiging voor de democratie. Een van de aanleidingen voor het gesprek is het WODC-rapport over anti-institutionalisme in Nederland. De minister van Justitie en Veiligheid liet onderzoek doen naar anti-institutioneel extremisme in Nederland. Uit het onderzoek blijkt “dat aanhangers van anti-institutioneel extremistisch gedachtegoed veelal mannen zijn van 40 jaar en ouder, woonachtig in ruraal Nederland.” Het onderzoek is een “exploratieve overzichtsstudie” — dus geen representatief onderzoek met harde data — maar wél een rapport dat straks breed in de media opduikt. Het WODC-rapport…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Dirk Gotink over zijn rol als lid van de eerste NGO-Controle­groep. Gotink onderzoekt met zijn werkgroep welke geldstromen er vanuit de Europese Commissie naar NGO’s gaan en of dit op een transparante en verantwoorde manier gebeurt. Aanleiding voor het gesprek is het uitblijven van de verantwoording die Frans Timmermans moet afleggen voor zijn rol in het lobby-schandaal, waarbij miljarden vanuit de Europese Commissie richting klimaatactivistische NGO’s zijn gevloeid. Timmermans werd uitgenodigd in Brussel voor een hoorzitting, maar geeft geen gehoor… Daarnaast spreken Marianne en Rick met oud-Europarlementariër Rob Roos over het geld dat vanuit de Europese Commissie naar NGO’s gaat. Lobbyen is juridisch gezien niet illegaal, maar voor de Green Deal werden er in het geheim milieu-NGO’s gefinancierd om te lobbyen voor groene wetgeving. De Europese Commissie onderzocht zelf ook contracten op alle thema's, maar de…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Edwin Zasada. Zasada volgde de militair-wetenschappelijke opleiding Krijgswetenschappen aan de Koninklijke Militaire Academie en was officier bij de landmacht. Dankzij deze achtergrond kan hij analytisch naar geopolitieke dreigingen kijken. In zijn huidige werk houdt Zasada zich bezig met wilskracht en weerbaarheid. Zijn nieuwe boek Controlekramp legt bloot hoe de behoefte aan zekerheid en grip ons gedrag, onze organisaties en onze samenleving vormt. Samen met Edwin Zasada bespreken Marianne en Rick de toenemende macht van Brussel onder leiding van Ursula von der Leyen. Het lijkt erop alsof Europa een censuurmachine wordt met het nieuwe “democratische schild” dat ons tegen de Russen en China moet beschermend. In de praktijk wordt daarmee een soort ‘ministerie van waarheid’ opgetuigd, waarbij door de EU betaalde influencers feiten moeten checken. Volgens Brussel proberen vijanden als Rusland en China met nepnieuws…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Patrick van IJzendoorn, correspondent in het Verenigd Koninkrijk voor onder meer de Volkskrant, en oud-omroepbaas van de KRO Ton Verlind. De aanleiding voor het gesprek is het vertrek van de BBC-top, vanwege een rapport dat aantoont dat er sprake is van bewuste manipulatie. Dit kwam aan het licht door de speech van Trump in een Panorama-documentaire, die selectief is bewerkt, waardoor het onterecht leek alsof de president de bestorming op 6 januari 2021 had aangemoedigd. In de Nederlandse media wordt voornamelijk gedaan alsof het gaat om een “vormfoutje” in één fragment, maar in werkelijkheid is er nog veel meer aan de hand. Ook in Nederland gaat het mis met de media en wordt er bewust gemanipuleerd. Het ontbreekt aan objectiviteit en er is veel activisme, vermomd als journalistiek. Wordt het niet eens tijd om kritisch naar de status van onze journalistiek te kijken? En moet de schoonmaak die nu bezig is bij de…

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met EW-wetenschapsredacteur Simon Rozendaal. Rozendaal studeerde chemie aan de TU Delft en werkte als wetenschapsredacteur voor verschillende bladen, waaronder NRC Handelsblad. De aanleiding voor het gesprek is de klimaattop in Brazilië en de grote koerswijziging die daar volgens de sprekers eindelijk wordt gemaakt. Doemscenario’s over de opwarming van het klimaat zouden niet langer vol te houden zijn, en eerdere cijfers blijken volgens hen te pessimistisch. De schuld van het falende klimaatbeleid wordt vaak bij rechts neergelegd, maar volgens Rozendaal is dat onterecht. Hij stelt dat rechtse partijen weliswaar kritisch zijn over het huidige klimaatbeleid, maar tegelijkertijd met concrete plannen komen, zoals het inzetten op kernenergie. Hoe komt het dat eerdere kritische geluiden over deze doemscenario’s werden genegeerd? En wie profiteert er eigenlijk van de zogenoemde ‘klimaatcrisis’? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met demissionair staatssecretaris Jean Rummenie van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en met hoogleraar waarschijnlijkheidsrekening Ronald Meester van de Vrije Universiteit Amsterdam over het stikstofbeleid. Uit zijn onderzoek, wat Meester deed in opdracht van staatssecretaris Rummenie, blijkt dat het huidige stikstofbeleid ‘onwetenschappelijk, ondeugdelijk en dus niet verdedigbaar’ is. Waarom doet Den Haag vaak een beroep op de wetenschap, maar luisteren ze niet naar onderzoeken die hun niet uitkomen? En hoe zorgen we dat Nederland weer van het stikstofslot komt? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Afshin Ellian. Ellian is een Perzisch-Nederlandse rechtsgeleerde, filosoof en dichter met expertise in het internationaal publiekrecht en de rechtsfilosofie. De aanleiding voor het gesprek is het rapport van de Nederlandse Orde van Advocaten (NOvA), getiteld Rechtsstatelijke Toets Verkiezingsprogramma’s 2025, dat afgelopen maandag werd gepubliceerd. In het rapport van de NOvA werden rode, gele en groene kaarten uitgedeeld aan de plannen van politieke partijen, waarbij rood staat voor anti-rechtsstatelijk en een groen voorstel de rechtsstaat zou kunnen versterken. Elf van de vijftien politieke partijen kregen ten minste één rode kaart. Volgens Ellian mist het rapport zelfreflectie en is de NOvA meer een soort belangengroep. Want als we juridisch telkens grote kaders blijven opwerpen, wat blijft er dan nog over voor democratisch gekozen partijen om politiek te bedrijven? En wordt de politiek ondertussen niet…

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met dr. Jan van de Beek over de manier waarop cijfermatige informatie wordt gepresenteerd vlak voor de verkiezingen. Van de Beek ziet dat sommige cijfers worden gebruikt als politieke ‘windowdressing’. Als voorbeeld noemt hij hoe het toewijzen van sociale huurwoningen aan statushouders invloed heeft op de wachttijd van starters op de sociale huurmarkt. Van de Beek ergert zich aan de manier waarop politiek en media ons bepaalde ‘waarheden’ presenteren. Want welke informatie kun je nog volledig vertrouwen? En hoe komen we erachter wat werkelijk klopt? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met BBB-politicus Agnes Joseph over waarom het zo lastig is om dingen voor elkaar te krijgen in de Nederlandse politiek. Joseph werd door Omtzigt naar Den Haag gehaald om het pensioenstelsel te redden, maar kreeg geen medewerking van haar minister. Door de ongekende pensioenhervormingen zal Nederland nu de gegarandeerde pensioenuitkeringen in gaan ruilen voor uitkeringen die afhankelijk zijn van de beleggingsresultaten van het pensioenfonds. Het gevolg: grote druk op de Nederlandse kapitaalmarkt en fors stijgende hypotheekrentes. Maar wie profiteert er van deze “pensioenhervorming”? Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met financieel journalist en Follow the Money-redacteur Thomas Bollen over zijn boek ‘Geld genoeg, maar niet voor jou’. Hij legt uit waarom er in ons land geld in overvloed is, maar burgers en spaarders toch steeds meer onder druk lijken te staan. Wat betekent dit voor de verdeling van macht en geld in onze samenleving? Ook spreken ze met Paul Li, initiatiefnemer van een petitie tegen de verlaging van het heffingsvrije vermogen. Op Prinsjesdag werd aangekondigd dat deze grens daalt van €57.684 in 2025 naar €51.396 in 2026, een maatregel die volgens hem vooral spaarders treft. Luister mee en oordeel zelf!

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met emeritus hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries over de macht van de Raad van State, de toetsing aan de Grondwet en de vraag of de Tweede Kamer buitenspel komt te staan. Aanleiding is het recente advies over het schrappen van de voorrang voor statushouders op de woningmarkt, een advies dat de politiek grotendeels naast zich neerlegt. Is de toetsing van de Raad van State aan de Grondwet nog van deze tijd of raakt hun oordeel steeds meer politiek gekleurd? En wat betekent dit voor de macht van de Tweede Kamer en daarmee onze democratie? Luister mee en oordeel zelf!