Podcast: De Joodse Raad van Twente in Enschede

Voor Joden in Nederland wordt de keuze onontkoombaar: vechten, vluchten of meebewegen met het systeem. In Twente groeit de onderduik, terwijl in Amsterdam meer wordt vertrouwd op samenwerking met de Duitsers. Arthur spreekt met Rob Oudkerk, kleinzoon van de voorzitter van de Amsterdamse Joodse Raad, over morele dilemma’s en de blijvende impact van de Holocaust op volgende generaties.

Twente wordt door de Duitsers “Jodenvrij” verklaard, maar een groot deel van de Joodse gemeenschap is ondergedoken. De bevrijding lijkt nabij, maar de onzekerheid blijft: hoe lang kan de onderduik nog bescherming bieden? Arthur zet een persoonlijke stap en gaat in gesprek met zijn moeder over de erfenis van de tweede generatie en de stilte die het verleden lange tijd omhulde.

Na de bevrijding keren overlevenden uit kampen en onderduik terug naar een land dat veranderd is. Het hervatten van het gewone leven blijkt een haast onmogelijke opgave. Verlies, stilte en onverwerkt verdriet tekenen de decennia die volgen. Arthur ontdekt hoe de oorlog niet eindigde in 1945, maar voortleeft in de herinneringen en identiteit van de generaties daarna. Hij besluit om een persoonlijke stap te maken. NB: de struikelsteen voor Ernst Menko ligt niet aan de Waalstraat, maar bij de Haringvlietstraat 10 zijn

Wanneer de dreiging ondraaglijk wordt, ontstaat in Twente een grootschalig netwerk van onderduik. Wie boden hulp, en tegen welke prijs? Het leven van onderduikers verandert in een bestaan vol onzekerheid en afhankelijkheid. Dominee Leendert Overduin blijkt een sleutelfiguur in de reddingsacties die vele Joden beschermt tegen deportatie.

De Duitse bezetter toont zijn ware gezicht en de ruimte om te overleven wordt met de dag kleiner. Sig Menko ziet zich gedwongen zijn koers te veranderen, omdat deportaties en vervolging steeds dichterbij komen. Arthur onderzoekt hoe de littekens van deze zwarte periode generaties later nog voelbaar zijn.

Nederland is bezet. Ondanks de steeds strengere anti-Joodse maatregelen probeert Sig Menko vast te houden aan een schijn van normaliteit. Hij zet alles op alles om zijn bedrijf en familie te beschermen, in de hoop dat de storm zal overwaaien. Arthur onderzoekt het leven van zijn Joodse familie en ontdekt hoe angst, onzekerheid en het onvermogen om de dreiging echt te bevatten, nog altijd doorwerken in zijn eigen leven.

Sig Menko was een van de machtigste textielbaronnen van het vooroorlogse Enschede. Arthur Menko volgt de sporen van zijn voorvader. Samen met historicus en podcastmaker Allard Amelink ontvouwt zich het verhaal van een joodse familie die diep verweven is met de bloeiende Twentse textielindustrie. Terwijl de fabrieken draaien en de welvaart groeit, lijkt niets te wijzen op de dreiging die hun wereld binnenkort voorgoed zal veranderen.

Twee keer zoveel Joden overleefden de oorlog in Enschede. Schatrijke textielbaronnen, geniepige politie-agenten en een dominee die voor de duvel niet bang was. Samen zetten ze de grootste reddingsoperatie van Joden in de Tweede Wereldoorlog in Nederland. …en aan het hoofd één man: Sig Menko. Luister naar de Joodse Raad van Twente. Credits: Arthur Menko - interviews en vertelling Allard Amelink- regie en vertelling Rachel Rosier, Alfred Edelstein - stemwerk Bert Bos - audio en techniek Herma van Boven - productie Tom Mikkers - eindredactie